Trở Về Ký Ức Với Chiếc Cối Đá Xay Bột Thuở Nào

Thương nhớ chiếc cối đá xay bột, xay gạo quen thuộc một thời

Tuổi thơ của tôi gắn liền với những buổi chiều hè háo hức bên bếp, chờ bà, chờ mẹ xay bột làm những món bánh thơm ngon. Ngày nay, mọi thứ trở nên dễ dàng, dễ mua vì kinh tế phát triển hơn, dễ làm vì có rất nhiều loại bột trên thị trường, tôi lại thấy nhớ hương vị các món ăn làm từ bột xay bằng cối đá. Nhớ biết mấy chiếc cối đá thân thương ngày xưa. 

Một chiếc cối xây bằng đá
Một chiếc cối xây bằng đá

Những chiếc cối đá ngày xưa 

Cối đá gắn liền với đời sống của người dân Việt Nam tự bao đời. Khoảng hai chục năm về trước, bất cứ nhà nào cũng có một chiếc cối đá để nơi nhà bếp hoặc bên hiên nhà. Tùy vào công dụng mà chiếc cối đá có kích cỡ to, nhỏ khác nhau.

Cối đá to, hay có tên gọi khác là cối đá đại, nặng tới cả vài tạ, được đục đẽo từ một tảng đá xanh nguyên khối. Loại cối này thường được dùng để giã gạo hay úp xuống để làm vật dụng dùng đập lúa ngày mùa. Chiếc cối xay gồm hai thớt, thớt trên và thớt dưới, mặt thớt được nêm bằng một lớp dăm gỗ hoặc tre. Thớt trên bên trong trát đất, có hình phễu để đổ lúa vào, thớt dưới nằm cố định để khi thớt trên quay thì lúa bị nghiền thành gạo riêng, trấu riêng. Giữa hai thớt có tấm cót nhỏ, còn gọi là “áo cối” có tác dụng chặn gạo và trấu khỏi văng ra ngoài. Khi xay lúa, người ta cầm chiếc “chàng cối” có dây buộc trên đòn tay nhà và quay tròn thớt trên. Cối đá đại trở thành người bạn quen thuộc với người nông dân vì nó gắn liền với các công đoạn để biến từ hạt thóc thành hạt gạo trắng tinh. 

Quang nguyen vinh / Shutterstock.com
Quang nguyen vinh / Shutterstock.com

Bên cạnh cối đá to để xay thóc là chiếc cối đá xay bột có kích thước nhỏ hơn. Cối cũng có hai thớt, thớt trên có hai lỗ đối diện nhau để gắn tay cầm và có lỗ để cho gạo, nếp hay đậu xanh, đậu nành vào xay. Ngỗng cối ở giữa thớt dưới trồi lên “ăn” vào cái lỗ có sẵn ở thớt trên. Nhờ vậy mà khi xay cối giữ được thăng bằng. Theo kinh nghiệm dân gian, ngỗng cối thường được làm bằng cây ổi già hay vú sữa là bền và bột xay ra ngon nhất. Miệng thớt dưới chìa ra để bột xay xong chảy ra.  Năm tháng trôi đi, không chỉ lòng cối đá mòn đến nhẵn thín, mà mặt đáy của cối đá cũng trở nên nhẵn nhụi bóng bẩy.

Khi những máy chạy bằng điện như máy nghiền, máy xay xát gạo chưa phổ biến, những chiếc cối đá là người bạn gắn bó với công việc của nhà nông và cũng là dụng cụ để các bà, các mẹ chế biến những món ăn tuổi thơ. Ngày nay, không thiếu các loại bánh trái từ hiện đại đến truyền thống được bày bán khắp các khu chợ, cửa hàng ẩm thực. Mặc dù nhanh và tiện là vậy, nhưng cái sự háo hức để thưởng thức món bánh giản đơn dường như đã không còn. 

Các món ăn làm từ bột xay 

Làm bánh bằng cối xay bột 

Việt Nam là đất nước nông nghiệp nên những món ăn làm từ gạo, khoai, sắn,… đã trở thành một phần quan trọng trong ẩm thực nơi đây. Đặc biệt ở các vùng quê, khi mùa màng đã xong xuôi, công việc đồng áng nhàn rỗi lại sẵn gạo trong nhà, các bà các mẹ thường làm các loại bánh khác nhau. Khi thì là bánh nắn lá tuy đơn giản nhưng thơm ngon khó cưỡng, khi là bánh da lợn, bánh bò cho tụi nhỏ ăn, hay lúc lại làm bánh xèo, bánh cuốn đổi khẩu vị cho gia đình. Để có những món ăn thơm ngon ấy, bên cạnh gạo, nếp, đường,… dụng cụ làm bánh không thể thiếu là chiếc cối đá xay bột.

Tùy theo loại bánh mà người ta cần bột khô hay bột nước. Với loại bột khô, mẹ tôi sẽ đem gạo, đậu rang hoặc làm sạch theo ý muốn rồi đổ vào cối xay từng chút một. Bột khô xay sẽ nặng tay hơn nhưng bù lại dễ bảo quản dùng nhiều lần. Với loại bánh cần bột ướt, mẹ sẽ đem gạo ngâm với nước vào tối hôm trước cho gạo ngậm nhiều nước, sau đó khi xay thì lấy từng muỗng cả gạo cả nước vào xay chung. 

Bánh cuốn là một trong những món ăn được nhiều người yêu thích làm từ bột gạo. Quang nguyen vinh / Shutterstock.com

Trong các loại bánh tuổi thơ ấy, tôi thích nhất là bánh lá mít, loại bánh đặc sản của người miền Tây.

Thường khi làm bánh này, mẹ tôi sẽ xay bột kèm với lá mơ tươi. Bột xay ra có màu xanh được trộn cùng nước cốt dừa, đường và một chút muối rồi đem quấy trên bếp. Khi bột đã sệt lại thì sẽ được để nguội tiến hành trét lên mặt lá mít có gân. Cho lá bột vào nồi hấp và hấp khoảng 10 phút là bột chín.

Bột bánh khi chín chuyển sang màu đen (màu của lá mơ khi chín), trong và bám chặt vào lá mít. Bóc phần bột ra khỏi lá và ăn kèm nước cốt dừa rất ngon. 

Bánh lá mít - photo beecost.vn
Bánh lá mít – photo beecost.vn

Làm mì Quảng bằng cối xay bột 

Một trong những món ăn khá “kì công” được làm từ bột xay đó là mì Quảng. Ngày trước, mì Quảng không dễ mua như bây giờ vì không có máy móc làm sẵn. Vì thế, muốn ăn mẹ tôi phải tự xay bột, tráng bánh.

Mì Quảng.
Mì Quảng.

Bột làm mì Quảng là loại bột nước được mẹ tôi đem ngâm từ khuya hôm trước cho mềm để dễ xay thành bột. Xay bột đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm để bột thật mịn thì lá mì mới ngon và không bị lợn cợn khi ăn. Sau khi xay nhuyễn bột là đến công đoạn đưa bột vào lò tráng mì. Tráng mì thủ công đòi hỏi phải khéo tay, tráng đều 2 lớp bột trên khuôn. Tiếp tục chờ cho mì chín vừa tới thì vớt ra, nếu để lâu lá mì sẽ dính vào nắp nồi. Cuối cùng lấy dao cắt lá mì vừa tráng thành từng sợi mỏng là có thể dùng được. 

Mặc dù kì công là thế nhưng mẹ tôi vẫn rất hay làm vì sợi mì Quảng làm từ cối xay rất dai lại thơm ngon mà máy móc hiện đại không thể làm được. 

#seesomething, saysomething

Culture Magazin magazine always wants to listen and receive contributions from readers.
In case you submit articles about your ideas, interesting social events or hot news that you would like to share with us, email us at info@culturerus.com or inbox us at the FB page – https://www.facebook.com/culturemagazin.
Try our test reporter once. Quality articles will be selected and posted on Culturemagazin’s website and official social networking sites!
#seesomething, saysomething

Discover

Bài Liên Quan