Tranh Sơn Mài – Niềm Tự Hào Của Hội Họa Việt Nam

Tìm hiểu về dòng tranh sơn mài truyền thống của Việt Nam.

Nếu để lựa chọn một dòng tranh để giới thiệu với du khách nước ngoài về hội họa của Việt Nam, có lẽ đa số người sẽ lựa chọn tranh sơn mài. Lý do là bởi dòng tranh này đã từng làm rạng danh Việt Nam khi được thế giới vinh danh vì những thành tựu đạt được trước đây. Chính nhà nghiên cứu văn hóa Phan Ngọc về nghệ thuật sơn mài Việt Nam cũng đã từng nói: “Tranh sơn mài là một cống hiến nghệ thuật của Việt Nam vào văn hóa thế giới”. Khi nhắc về tranh sơn mài, những người yêu nghệ thuật vẫn luôn tự hào vì lịch sử lâu đời đã đưa sơn mài từ một chất liệu thủ công truyền thống trở thành một chất liệu đặc sắc của nền hội hoạ Việt Nam.

Tranh sơn mài là gì?

Tranh sơn mài là loại tranh sử dụng kỹ thuật sơn mài để tạo nên. Trong đó, sơn mài là cách gọi phối hợp giữa chất liệu (sơn) và động tác kỹ thuật (mài).

Tranh sơn mài là một phát hiện lớn lao về mặt nghệ thuật và kỹ thuật thể hiện của mỹ thuật Việt Nam nói riêng và hội họa Á Đông nói chung. 

Lịch sử của dòng tranh sơn mài

Bắt nguồn từ 8000 năm trước ở Trung Quốc và Ba Tư, sơn mài không chỉ độc đáo trong sự kết hợp các kỹ thuật địa phương và công nghệ phương Tây, mà còn thách thức về mức độ tinh tế và chi tiết cận kĩ để tạo ra nó.

Nghệ thuật sơn mài du nhập Việt Nam từ rất sớm. Hơn 2000 năm trước, từ thời nhà Lý (thế kỷ XI) hoặc thậm chí sớm hơn, sơn mài đã được sử dụng rộng rãi trong trang trí các cung điện, hội trường xã, đền thờ, nhà chùa. Dù xuất hiện từ rất sớm thế nhưng nghệ thuật sơn mài chỉ thực sự được phổ biến vào Việt Nam một cách bài bản và chuyên nghiệp là từ khoảng thập kỷ 30 của thế kỷ XX nhờ Joseph Inguimberty – giảng viên của một trường Mỹ thuật có tiếng tại Việt Nam. Chính người này đã đưa nghệ thuật sơn mài vào giảng dạy và được các họa sĩ Việt tiếp thu và phát triển. Cũng có thể nói, chính sự tìm tòi và phát triển kỹ thuật của lớp nghệ sĩ đàn anh đã đưa nghề sơn thủ công truyền thống của Việt Nam thành kỹ thuật sơn mài. 

Những đặc điểm nổi bật của tranh sơn mài bạn cần biết

Một bức tranh sơn mài rất bền. Nó cứng và khó bị hư hỏng. Bề mặt của tranh luôn được phủ một lớp bảo vệ, để ta dễ dàng hơn trong việc đánh bóng chúng. Sơn mài phụ thuộc nhiều vào sản phẩm sơn và màu sẵn có, các màu thường là chất vô cơ để không bị phân huỷ trước ánh sáng và thời gian. Tranh sơn mài sử dụng các vật liệu màu truyền thống như sơn then, sơn cánh gián được làm từ nhựa cây sơn (cây sumac châu Á). Các nguyên liệu thường thấy khác như các loại son, bạc thếp, vàng thếp, vỏ trai, ốc,… và vẽ trên nền vóc màu đen.

Sơn mài truyền thống có ba màu là nâu, đen và đỏ son. Cho đến những năm 1930, các nghệ sĩ bắt đầu biết đến và sử dụng kỹ thuật đục đẽo. Điều này đã giúp mang lại sự pha trộn màu sắc đa dạng hơn, phong phú hơn và cũng góp phần làm tăng cảm giác về kích thước và khoảng cách cho người xem. Thời gian thực hiện một tác phẩm sơn mài có kích thước nhỏ, đơn giản cũng phải mất từ 15 đến 20 ngày. Những tác phẩm lớn có khi phải mất vài tháng, vài năm.

Điểm cộng khiến dòng tranh sơn mài thu hút sự chú ý của đông đảo mọi người chính là bởi sự hấp dẫn của chất liệu độc đáo, lại vừa bền và vừa sang trọng. Cũng có thể nói, tranh sơn mài có phong cách độc đáo, khác biệt với tranh lụa, sơn dầu hay màu nước.

Những đặc tính của chất liệu sơn và bề mặt phẳng nhẵn tạo không gian đặc biệt khiến cho nó rất phù hợp với hội họa trừu tượng. Tranh sơn mài thể hiện một xúc cảm mạnh mẽ, đầy năng lượng, bố cục chặt chẽ và phong phú với những bí ẩn kỳ diệu do chất liệu tạo thành.

Có một sự thật thú vị là vẽ tranh sơn mài có những nguyên tắc rất ngược đời và khó hiểu. Chẳng hạn, muốn lớp sơn vừa vẽ nhanh khô, người ta sẽ mang tranh đi ủ trong tủ kín gió và có độ ẩm cao. 

Một số họa sĩ tranh sơn mài nổi tiếng của Việt Nam

Hoàn thành một bức tranh sơn mài là một điều gian khó mà không phải họa sĩ trẻ nào cũng dám đối mặt, chưa kể tới việc chuyên tâm đeo đuổi nó. Vì vậy, những họa sĩ có tiếng trong dòng tranh này đều được người Việt Nam xem trọng và vinh danh.

Nguyễn Gia Trí (1906-1993) là một trong những họa sĩ hàng đầu của dòng tranh sơn mài tại Việt Nam. Ông tạo được tiếng vang lớn trong giai đoạn 1938 – 1944, đây cũng là thời kỳ đỉnh cao của tranh sơn mài.

Hoàng Tích Chu (1912- 2003) là một họa sĩ có tiếng tăm ở cả dòng tranh sơn dầu lẫn sơn mài. Tranh của ông đa phần được trưng bày trong Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật Phương Đông Moscow và các bộ sưu tập tư nhân khác.

Phạm Hậu (1903 – 1994) là một trong những họa sĩ tiên phong trong lĩnh vực tranh sơn mài. Ông đã cho ra đời nhiều tác phẩm tranh và bình phong cỡ lớn đẹp mắt, đồng thời đạt được nhiều giải thưởng danh giá trong giai đoạn 1935 – 1945.

Tranh sơn mài ngày nay

Tranh sơn mài là loại hình nghệ thuật truyền thống đặc biệt của Việt Nam, trở thành một dòng tranh sang trọng, phát triển sánh ngang với tranh làm từ các chất liệu khác đến từ phương Tây. Ngày nay, nghệ thuật sơn mài hiện đại vẫn đang tiếp tục kế thừa và phát triển. Cùng với đó là nhiều lối biểu hiện và tìm tòi mới mang đậm dấu ấn và tính sáng tạo của từng cá nhân nghệ sĩ. Điều đó càng giúp cho dòng tranh này có sức sống lâu bền với hội họa Việt Nam.

This content is also available in: English

#seesomething, saysomething

Culture Magazin magazine always wants to listen and receive contributions from readers.
In case you submit articles about your ideas, interesting social events or hot news that you would like to share with us, email us at info@culturerus.com or inbox us at the FB page – https://www.facebook.com/culturemagazin.
Try our test reporter once. Quality articles will be selected and posted on Culturemagazin’s website and official social networking sites!
#seesomething, saysomething

Discover

Bài Liên Quan

This content is also available in: English