This content is also available in: English

Tác Giả Ngọc Si

Có một miền quê mà cách đây hàng nghìn năm đã sản sinh ra một làn điệu làm say đắm lòng người. Đó chính là Dân ca Quan họ Bắc Ninh – một hình thức sinh hoạt văn hóa nghệ thuật dân gian đặc trưng của vùng Kinh Bắc xưa, vùng đất ngàn năm văn hiến.

Quan họ chính là khi ta được nghe một lần là lại muốn nghe nữa, nghe nữa là lại muốn ở lại nghe mãi không thôi. Người nghe như bị mê hoặc bởi giọng hát ngọt ngào tình tứ của những con người sinh ra và lớn lên cùng với những câu dân ca quê mình.

Đã là người Kinh Bắc, từ già đến trẻ ai cũng sẽ hát được một vài làn điệu quan họ. Quan họ không chỉ đơn thuần là hát, mà nó còn là một trò chơi, một người chơi Quan họ sành điệu sẽ biết rất nhiều những bài quan họ cổ sống mãi với thời gian. Dân ca quan họ được người dân nơi đây hát, chơi quan họ không những trong dịp lễ hội mà cả trong khi lao động, trong các đám giỗ chạp…

Bắc Ninh Kinh Bắc nổi tiếng với lễ hội mùa xuân, nơi bắt nguồn các làn điệu quan họ với những câu hát tình tứ làm say đắm lòng quan khách thập phương ngân vang và da diết trong một không gian văn hóa tuyệt vời. Các làng Quan họ từ đó mà được hình thành, quần tụ thành vùng Quan họ, hầu hết nằm ở Bắc Ninh, theo các nghệ nhân, từng có tới 49 làng quan họ. Nguồn sống của làn điệu này cùng lời ca Quan họ không khi nào nhạt phai dù nó đã trải qua biết bao thế hệ con người và bao nhiêu biến động thời thế xã hội.

Quan Họ Eternal Melodies
Quan Họ Eternal Melodies

Lời ca, làn điệu Quan họ phải trải qua quá trình hàng ngàn năm tồn tại gắn liền với đời sống con người nhằm nâng cao và tôn vinh các mối quan hệ cộng đồng tốt đẹp và giao lưu văn hóa khắp mọi nơi. Chính bởi vậy, Quan họ thường gắn liền với những sinh hoạt hội hè, ca hát, giao lưu. Cũng chính Quan họ đã song hành với đời sống tình cảm, tinh thần của người lao động biết hướng tới cái đẹp từ ngàn đời nay.

Quan họ mang trong đó vô vàn những lời hay ý đẹp, ngôn từ có vẻ như rất bình dân nhưng lại vô cùng tinh tế, ý nhị, giàu hình tượng và cảm xúc. Làn điệu ấy vang lên mang theo những âm điệu diệu kì, phong phú, trữ tình. Mỗi bài hát có thể có những lối hát khác nhau nhưng nhìn chung quan họ sở hữu một lối hát mượt mà với kỹ thuật nảy hạt độc đáo, xuất sắc vô cùng. Liền anh liền chị đối đáp bằng quan họ mang những phong thái điềm tĩnh và cách thể hiện cảm xúc cũng rất lịch thiệp – tất cả làm nên vẻ đẹp và sức hấp dẫn của dân ca quan họ.

Sau một vụ mùa bận rộn hay khi mỗi độ xuân về những chàng trai đầu đội khăn xếp, mặc áo the dài, quần trắng ống rộng và những cô gái mặc áo tứ thân nhiễu điều, thắt lưng hoa lý buông trùng, đầu đội nón quai thao. Đó là những liền anh liền chị hẹn gặp nhau trong những câu hát đối đáp trao duyên, những câu hát về quê hương đất nước. Cứ như vậy những câu hát đó được truyền qua bao thế hệ, người dân nơi đây đã nâng niu nuôi dưỡng và phát triển những câu hát đó ngày một hoàn thiện hơn.

Người Kinh Bắc sáng tạo lên những câu hát quan họ, tiếng hát cầu duyên, cầu phúc, cầu lộc, cầu tài, cầu may mắn thuận hòa. Họ xem Quan họ như thể là cái cầu nối với đất trời, thần, phật… Những ước vọng tốt đẹp cho cuộc đời được họ gửi gắm vào từng câu từng từ của làn điệu mê say này. Cầu cho nước thịnh dân an, thời tiết thuận hòa,…Tâm lý này đã góp phần tạo nên những thói quen, phong tục đẹp của làng xã, gia đình đối với những người ca hát Quan họ, đối với hoạt động ca Quan họ. Cũng chính tâm lý này, đã thôi thúc khát vọng gìn giữ, bảo tồn và phát huy làn điệu này đến ngàn đời sau.

Cùng với sự phát triển của nền văn hóa dân gian của nhiều nước trên thế giới, âm nhạc dân gian Việt Nam là cái gốc để cái ngọn là nền âm nhạc Việt Nam nói chung phát triển toàn diện. Và hơn hết, người dân Việt ai cũng biết Quan họ Bắc Ninh là một sinh hoạt văn hóa nghệ thuật đặc sắc nhất của văn hóa dân gian Việt Nam. Cùng với đó việc giới thiệu truyền bá cho dân ca Quan họ giúp bảo tồn lưu giữ vốn cổ đầy tự hào, vinh quang của dân tộc.

Vào ngày 30/9/2009, Quan họ đã được Ủy ban Liên chính phủ Công ước UNESCO Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể long trọng công bố là Di sản phi vật thể đại diện của nhân loại.