This content is also available in: English

Tác giả: Bảo Ngọc

 Có một dòng tranh dân gian xuất xứ từ làng Đông Hồ, Bắc Ninh từ ngàn đời này đã được các thế hệ con dân đất Việt mệnh danh là một nét tinh hoa của văn hóa dân gian Việt Nam. Không chỉ hấp dẫn, độc đáo ở màu sắc, hài hòa về bố cục, sắc sảo trong cách bố trí khuôn hình. Mà thứ tranh này được làm lên bởi những chất liệu hoàn toàn tự nhiên, tranh có màu sắc gần gũi, ấm áp rất đặc biệt mà có lẽ chỉ riêng Việt Nam mới có. Tranh Đông Hồ, hay tên đầy đủ là tranh khắc gỗ dân gian Đông Hồ. Mỗi bức tranh mang trong mình những sáng tạo tuyệt vời của những người nghệ nhân làng Đông Hồ, mỗi bức tranh như vẽ lên đời sống tinh thần phong phú của những người dân lao động cần cù, chịu thương chịu khó.

Thật hiếm khi thấy được một loại tranh vẽ nào thể hiện xuất sắc và vô cùng sinh động xã hội nông nghiệp Việt cổ truyền, cuộc sống lao động của người nông dân bình dị, chất phác, phong tục, tập quán, sinh hoạt đặc sắc của người dân Việt như tranh dân gian Đông Hồ. Tranh Đông Hồ phản ánh các đề tài gần gũi với đời sống sinh hoạt của người dân, phản ánh ước mơ, khát vọng sống của con người về một cuộc sống no đủ, hạnh phúc.

Ngôn ngữ tạo hình của tranh lại rất đơn giản, dễ hiểu, không hề cầu kỳ. Từng bức tranh mang những hình tượng rất rõ ràng, đáp ứng được những nhu cầu về tâm lý, tư tưởng, tình cảm và mong ước của nhiều đối tượng nên tranh Đông Hồ dễ đi vào lòng người với những ấn tượng sâu sắc, thân quen. Ngoài các đặc điểm về đường nét và bố cục, nét dân gian của tranh Đông Hồ còn nằm ở màu sắc và chất liệu giấy in. Giấy in của tranh Đông Hồ chắc chắn phải là giấy điệp , màu sắc sử dụng trong tranh là màu tự nhiên từ cây cỏ như đen (than xoan hay than lá tre), xanh (gỉ đồng, lác hàm), vàng (hoa hòe), đỏ (sỏi son, gỗ vang), v.v..  Để hoàn thành được một bức tranh, người nghệ nhân phải rất công phu, cẩn thận và thực hiện nhiều giai đoạn: sơn hồ lên giấy, phơi giấy cho khô hồ, quét điệp rồi lại phơi giấy cho khô lớp điệp, khi in tranh phải in từng màu lần lượt, nếu có 5 màu thì 5 lần in, mỗi lần in là một lần phơi… Thế mới thấy, để tạo ra một tác phẩm nghệ thuật dân gian, con người đã phải miệt mài lao động hăng say, không ngại nắng gió, khó khăn. Có lẽ bởi thế mà mỗi bức tranh khi được hoàn thiện dường như mang trong đó những tình cảm, những mong ước bình dị của những người làm tranh chân chất.

Ngày nay, chúng ta có thể bắt gặp ở rất nhiều nơi những tác phẩm tranh đông hồ quen thuộc như: Đám cưới chuột, Vinh hoa phú quý, Vinh quy bái tổ, Thiên Hạ thái bình, Hứng dừa, Chăn trâu thổi sáo,… Những cái tên mà chỉ cần nghe đến tên thôi đã tái hiện trước mắt chúng ta khung cảnh làng quê thanh bình, những hình ảnh đời sống quen thuộc, những bài học đạo lý đắt giá. Nhiều người có thú chơi tranh đông hồ, cũng có những người chỉ có thú thưởng ngoạn. Có rất nhiều những phiên chợ bán tranh đông hồ trong dịp tết cổ truyền VN hằng năm, người ta tâm niệm rằng mua tranh đông hồ mang về nhà là mang những may mắn, những ước vọng năm mới bình ăn, tốt đẹp đến với gia đình. Sở dĩ tranh Đông Hồ có được sức sống lâu bền và sự cuốn hút đặc biệt với nhiều thế hệ người Việt cũng như du khách nước ngoài bởi những đề tài trên tranh phản ánh khá chân thực, sinh động và đậm chất cuộc sống mộc mạc, giản dị cũng như nét văn hóa truyền thống của người Việt.

Tranh Đông Hồ như một báu vật dân tộc, một di sản văn hóa, một dòng tranh dân gian không thể thiếu trong kho tàng tri thức dân gian Việt Nam cho hôm nay và cả mai sau.