This content is also available in: English

Là xứ sở nhiệt đới, với thời tiết quanh năm hầu như không thay đổi, với những thắng cảnh hùng vĩ, Việt Nam trở thành địa điểm kích thích sự tìm tòi cũng như đam mê mạo hiểm, học hỏi và trải nghiệm của du khách. Thêm vào đó vốn là một quốc gia có hàng ngàn năm lịch sử, Việt Nam trở thành niềm bí ẩn cho những du khách muốn tìm hiểu về đất nước cũng như con người. Du khách đến Việt Nam phần lớn để thưởng ngoạn những nét đặc trưng của miền đất này như phong tục, thắng cảnh, ẩm thực… rất hiếm người tìm đến Việt Nam như một nguồn sáng tạo. Một tác giả người Canada đã làm công việc ấy và sau những năm tháng sống ở Việt Nam, bà đã hoàn tất tác phẩm: Imagining Vietnam (Tưởng Tượng Việt Nam). Người du khách đặc biệt ấy là tác giả Elizabeth McLean.

Tác Giả Và Giấc Mơ

Chào đời ở Balan, Elizabeth đến Canada năm 1960 để theo học tại đại học Totonto và sau đó làm việc trong bộ phận truyền thông hệ thống phát thanh quốc gia CBC và TIME Canada.

Hành Trình

Elizabeth biết tới Việt Nam khoảng thập niên 70 khi chứng kiến những cuộc biểu tình phản chiến tại Toronto. Ba mươi năm sau tình cờ đi qua tòa lãnh sự Việt Nam tại Ottawa, bà bước vào nói người nữ tiếp viên rằng bà có bằng tiến sĩ (từ một trường đại học ở Canada) về bang giao quốc tế, và muốn tìm việc làm ở Việt Nam. Người tiếp viên cho bà tên và địa chỉ của giáo sư khoa trưởng. Bà viết thư cho ông và nhận được thư trả lời ngay sau đó.

Năm 2005, bà bỏ việc làm, bán căn hộ chung cư, và bay sang Hà Nội. Hai tuần sau đó bà chính thức đứng trên bục giảng.

Bà dự tính mưu sinh bằng nghề dạy học nhưng chỉ làm khoảng 12 đến 15 giờ mỗi tuần, để có nhiều thời gian rảnh rỗi du lịch, học hỏi về văn hóa Việt Nam và đặc biệt: viết “một cái gì đó.”

Thời gian ở Hà Nội, mỗi ngày bà bỏ ra ba tiếng đồng hồ, làm công việc mà những tác giả nghiêm túc với việc viết lách thường làm: không tiếp chuyện với ai, cũng không trả lời email, ngồi miết trên chiếc ghế mây để viết. Thời gian còn lại, bà dạy môn bang giao quốc tế tại học viện ngoại giao Việt Nam – một cơ sở tầm mức đại học, đào tạo những chuyên viên trong ngành ngoại vụ. Bà cũng làm biên tập viên của nhà xuất bản Phụ Nữ, nơi bà cố vấn trong việc tuyển chọn và hoàn tất tập Truyện Ngắn Những Nhà Văn Nữ Canada, gồm 17 truyện ngắn của 15 tác giả, xuất bản năm 2011, nhằm giới thiệu với độc giả Việt Nam những chủ đề thường thấy trong văn học Canada đương đại. Những truyện được chọn làm nổi bật những nét tương đồng cũng như tương phản về xã hội, chính trị giữa Việt Nam và Canada mà bà thường đề cập tới với học viên trong lớp học.

Hành Trình Văn Chương

Tưởng Tượng Việt Nam, là tuyển tập 8 truyện ngắn với bối cảnh thời gian kéo dài hàng nghìn năm. Năm 2011, cuốn sách đoạt giải thưởng Impress Prize for New Writers của Anh Quốc, và được xuất bản tại Anh quốc tháng Hai, 2013.

Sách lịch sử, theo bà, thì đầy những ngày tháng, những trận đánh, những thành, bại của những con người vĩ đại, nhưng lại không cho hậu thế biết những con người ấy thực sự sống như thế nào. Bà muốn tưởng tượng cuộc sống đích thực của họ (nhất là phụ nữ), muốn vẽ lại bức tranh cuộc đời của họ và biến sự tưởng tượng ấy thành hiện thực.

Những nhân vật nữ linh động của bà dù trẻ hay già, luôn phải chu toàn bổn phận và cúi đầu tùng phục, từ bà mẹ chồng luôn thống trị cuộc sống con dâu đến cô thi sĩ trẻ trong hậu cung ở Huế. Những nét tâm lý phức tạp biểu hiện qua nỗi lo âu của vị giáo sĩ Dòng Tên cố gắng truyền đạo ở một xứ sở thù nghịch; một người lính đơn thuần đầy kiêu hãnh và lòng ái quốc khi đóng những cây cọc nhọn xuống lòng sông Bạch Đằng chờ cuộc tấn công của quân Mông Cổ; một nhà mạo hiểm người Pháp với một người đàn bà mơ ước gây dựng sự nghiệp điều hành một đồn điền trong khung cảnh Việt Nam những năm 30.

Ấn Tượng Của Tác Giả Về Việt Nam

ELIZABETH_McLEANLúc ở Hà Nội, bà thường đi bộ để có thể nhìn ngắm sự vật một cách chi tiết; để trao đổi nụ cười với một người già, để ôm một cháu nhỏ, để chỉ trỏ những món đồ trong cửa tiệm, và để nhìn ngắm cuộc sống của mọi người.

Khí hậu nóng bức của Việt Nam phù hợp với việc ra ngoài đường thường xuyên. Một đường phố thông thường ở Hà Nội là một sân khấu của đời sống – những màn kịch con người phơi bày trước mắt bạn với những người đàn bà nấu nướng hay giặt giũ, cãi cọ hoặc la mắng con cái, cháu chắt, và đàn ông làm đủ mọi loại công việc từ sửa xe đạp đến thợ rèn.

Bà say mê và thích thú trước những phong tục Việt Nam: tục nhai trầu và nhuộm răng đen, việc đòi hỏi phụ nữ phải làm dâu và sống chung với gia đình nhà chồng, tục cưới vợ lẽ, quan niệm về sự hiếu thảo.

Sau khi đã biết ít nhiều về phong tục tập quán Việt Nam, bà bắt đầu cố hình dung đời sống của những con người ấy vào thời đại của họ. Những nhân vật lần lượt xuất hiện trong trí tưởng tượng của bà và bà để họ dẫn bà qua những thăng trầm trong đời sống họ. Bà mất 5 năm để hoàn tất tập truyện.

[quote_box_right]Năm trước, theo lời kể của McLean, bà “phải lòng” chiếc nón quai thao khi nhìn thấy nó ở nhà một người bạn. “Rất thanh lịch, rất mỏng manh nhưng bền chắc, lại thêm cái quai màu đỏ đầy sắc thái lãng mạn” bà kể. Thế rồi trước khi trở về Canada, bà ghé chợ Đồng Xuân, mua một chiếc đem về Vancouver. Bà treo chiếc nón ấy trên tường và thường nhìn nó lúc sáng tác. Hình chiếc nón mà bà vẽ bằng màu nước được đem lên bìa tập truyện Tưởng Tượng Việt Nam.[/quote_box_right]

Trở về Vancouver, Canada tháng Sáu 2011, bà không quên được cái lao xao đầy sức sống của Hà Nội, với những giao động và xô bồ. Bà “nhớ bún chả và bia Hà Nội kinh khủng.”

Hành Trình Văn Chương Sắp Tới

Hiện tại, bà đang bận rộn với bản thảo đầu tiên của cuốn tiểu thuyết về Hai Bà Trưng, hai vị nữ anh hùng thế kỷ thứ nhất đã cầm đầu cuộc nổi dậy đánh đuổi quân Tàu, một đội quân ra trận không mặc chiến bào (bà nhấn mạnh: đúng vậy, hoàn toàn khỏa thân).

Bà ghi nhận đây là một công việc đầy thử thách bởi Trưng Nữ Vương là hình ảnh đã được tôn vinh trong lịch sử Việt Nam. Hai Bà đã trở thành biểu tượng của lòng ái quốc và sự dũng cảm cũng như nguyên mẫu của phụ nữ Việt.

Bà dự tính sẽ lướt qua những biểu tượng và vẽ lại cuộc sống của Hai Bà ở Mê Linh hai ngàn năm trước: hai chị em cứng cỏi, can đảm, và lì lợm; người đã can đảm vượt ngoài vai trò hạn hẹp của phụ nữ ở thế kỷ thứ nhất. Họ phải cứng cỏi và nổi loạn từ lúc còn nhỏ để có thể cầm đầu cuộc đề kháng thành công chống lại sự xâm lăng của Trung Hoa.

Việc Elizabeth McLean chọn Hai Bà Trưng, những nữ anh thư được tôn thờ trong sử Việt làm nhân vật tiểu thuyết – với tôi, một người viết lớn lên ở Việt Nam – là một chuyến mạo hiểm lớn lao, đầy liều lĩnh, đòi hỏi một ngòi bút vững chắc và sắc bén không khác gì những thanh kiếm của Hai Bà thuở trước.

Kết Luận

Elizabeth McLean đã nắm bắt được tinh hoa của con người cũng như văn hóa Việt Nam. Trong phần bình luận về tác phẩm Tưởng Tượng Việt Nam, một độc giả đã viết: “Tôi có thể ngửi được cái mùi nồng quen thuộc và hình dung ra những con đường thành phố, những ngôi chùa, và những làng mạc thôn quê.”

Xin được mượn lời độc giả này thay cho lời kết và xin mời bạn cùng tôi, Tưởng Tượng Việt Nam, một Việt Nam nề nếp, thân yêu và cổ kính.