This content is also available in: English

Ảnh và nội dung - Vincent Lê Hoàng Long

2017 là một năm vô cùng đặc biệt vì quốc gia Canada chính thức được ra đời đúng 150 năm vào ngày 1 tháng 7.  Trước năm 1867, trên thế giới này không có một đất nước nào có tên gọi là Canada.  Lúc đó chỉ có một chuỗi các thuộc địa Anh nhỏ rải rác trên các phần đất ở phía bắc của lục địa Bắc Mỹ, cách nhau bởi những dãy núi, các khu rừng và những cánh đồng mênh mông.  Lãnh thổ của mỗi thuộc địa đều có chính phủ riêng, thậm chí có cả tem bưu chính riêng biệt.  Ai cũng rất tự hào về sự tự do và phong tục tập quán của mình, nên còn có nhiều sự nghi kỵ lẫn nhau.   Vào thời điểm đó các thuộc địa của Anh ở Bắc Mỹ không hề có sự nhận thức là cần phải đoàn kết.  Trên thực tế, nhiều người dân không thấy được lợi ích gì khi hợp lại thành một khối và luôn tin rằng họ nên mãi mãi giữ tư thế riêng rẻ tách biệt nhau như thế.  Bên cạnh đó còn có nhiều người nghĩ là sớm muộn gì cũng sẽ gia nhập với các tiểu bang Mỹ, một đất nước mới và hùng mạnh ở phía Nam.   Rất ít người có thể tưởng tượng là các thuộc địa Anh có thể cùng đồng ý hợp lại để trở thành một quốc gia mới.

Charlottetown, thủ đô cho nền chính trị và văn hoá của tỉnh bang Prince Edward Island, là nơi mà ý tưởng lập quốc của Canada đã được hình thành.   Thành phố này nổi tiếng vì đã tổ chức cuộc họp mặt đầu tiên vào năm 1864 để thảo luận về ý tưởng thành lập Liên Bang (Confederation), dẫn đến sự ra đời của một quốc gia mới mang tên Canada 3 năm sau.

Tình thế của các thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ trước khi thành lập Canada

Ở thời điểm này, các thuộc địa ở Bắc Mỹ có chính phủ riêng biệt, đứng đầu bởi một Thống Đốc đại diện cho triều đình Anh.  Ngoại trừ sự liên hệ của họ với Anh Quốc xa xôi bên kia bờ Đại Tây Dương và cùng chia sẽ nổi lo sợ bị nước Mỹ xâm chiếm, các thuộc địa rãi rác ở Bắc Mỹ hầu như không có điểm nào tương đồng với nhau.

Về phía đông có 4 thuộc địa nằm bên bờ Đại Tây Dương: Nova Scotia, New Brunswick, Newfoundland and Prince Edward Island.  Tận ở phía tây xa xôi hẻo lánh là British Columbia, một thuộc địa nhỏ giáp Thái Bình Dương.  Ở giữa gồm có North-Western Territory, một lãnh thổ hoang vu với những dãy núi bao la và đồng bằng rộng lớn, là nơi cư ngụ của các thổ dân, cộng đồng Métis (con lai của hai dòng máu thổ dân và người Châu Âu da trắng sang lập nghiệp) và vài trạm thông thương mua bán lông thú.  Thuộc địa có dân số lớn nhất, mặc dù phần lớn là nông dân, là tỉnh Canada Thống Nhất (United Province of Canada) được thành lập sau khi chính quyền Anh hợp nhất Thượng và Hạ Canada (Upper and Lower Canada – Ontario & Quebec ngày hôm nay) vào năm 1841.  United Province of Canada gồm có Canada West hầu hết là người Anh và những người theo đạo tin lành; và Canada East với người Pháp và những người theo đạo công giáo.  Thuộc địa này tuy phát triển mạnh nhưng vẫn bị chia rẻ.

Những năm tháng giữa thế kỷ 19 là thời đại cực kỳ khó khăn, các thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ bị áp đảo bởi nhiều vấn đề liên quan đến chính trị, quân sự, kinh tế và xã hội.  Sự bất đồng giữa các đại biểu của Canada West và Canada East liên tục diễn ra trong Hội đồng Lập Pháp của United Province of Canada, những vấn đề chính quyền cần phải giải quyết hầu hết đi đến sự bế tắc.

Ngoài ra các thuộc địa Anh còn có lý do chính đáng để lo ngại mối đe doạ quân sự từ phía nam.  Nhiều người Mỹ có một niềm tin với biệt danh là “Manifest Destiny”, một định mệnh hiển nhiên, theo ý trời tất cả lãnh thổ ở tại Bắc Mỹ sau cùng sẽ thuộc hết về một mối.  Nổi lo sợ ấy càng dâng cao khi cuộc Nội chiến của Hoa Kỳ chấm dứt vào năm 1865.  Lực lượng Liên Bang hùng mạnh của các tiểu bang miền Bắc có thể tìm cách trả thù Anh Quốc đã ủng hộ cho lực lượng Liên minh của các tiểu bang miền nam trong lúc nội chiến của họ diễn ra.    Đối với Anh Quốc, hổ trợ cho các thuộc địa xa xôi của mình đã vô cùng tốn kém rồi, gửi binh lính đến để phòng thủ chuyện Mỹ tấn công càng khó khăn hơn.  Đã đến lúc các thuộc địa phải suy nghĩ tìm cách nào để tự lo cho mình.

Hội nghị ở Charlottetown, tháng 9 năm 1964

Vào tuần đầu tiên của tháng 9 năm 1864, các thuộc địa vùng Maritime bên bờ Đại Tây Dương đã định sẵn một cuộc họp tại Charlottetown để bàn bạc về sự liên kết riêng giữa Nova Scotia, New Brunswick và Prince Edward Island.  Vào thời điểm đó, Newfoundland gắn bó với Anh Quốc hơn nên đã không tham gia cuộc họp mặt đầu tiên này.

Các lãnh tụ của Canada West và Canada East đã ngỏ ý muốn tham dự để được nghe các cuộc thảo luận.  Phái đoàn dẫn đầu bởi Sir John A. Mcdonald, Sir George-Étienne Cartier và George Brown có tất cả 8 người đại biểu.  Họ đã đến Charlottetown trên một con thuyền chạy bằng hơi nước mang tên Victoria để gặp 15 vị lãnh tụ tiêu biểu của các thuộc địa vùng Maritime.   Chính tại nơi đây, thị trấn Charlottetown, họ đã đặt nền móng cho một hiệp định quan trọng nhất, thay đổi vận mệnh của cả một lục địa.

Khi hội nghị Charlottetown được mở, các vị lãnh tụ của vùng Maritime nhanh chóng đồng ý tạm gát lại vấn đề liên minh giữa họ với nhau, để lắng nghe xem các đại biểu từ tỉnh bang thống nhất của Canada muốn nói gì.  Từ khi liên kết với nhau, John A. Macdonald, George Brown and George-Étienne Cartier đã suy nghĩ rất nhiều về vấn đề của các thuộc địa ở Bắc Mỹ.  Và họ đã mang hết hơi sức ra để thuyết phục mọi người bằng buổi thuyết trình vô cùng ấn tượng.   Ông Macdonald đã giới thiệu ý tưởng liên kết tất cả các thuộc địa lại với nhau, Cartier và Brown giải thích phương thức mà các tỉnh bang mới trong khối liên minh sẽ chia nhau quyền hành cai trị như thế nào. Sau khi nghe xong, kế hoạch cho sự liên kết riêng giữa các thuộc địa vùng Maritime với nhau đã bị bỏ quên, ý tưởng thành lập ra một khối liên minh với tất cả thuộc địa Anh đã trở thành mục đích chính.  Các nhà lãnh đạo đều đồng ý sẽ họp mặt lần nữa tại thành phố Quebec một tháng sau, từ đó họ đã lập ra 72 nghị quyết, nêu rõ vai trò trách nhiệm của từng tầng cấp chính quyền liên bang và tỉnh bang, nền tảng của các nhánh hành pháp, lập pháp, và tư pháp, nghị quyết bao gồm cả vấn đề tiền tệ cho đến kế hoạch phát triển các tuyến đường sắt xuyên lục địa để nối liền các tỉnh bang mới với nhau và khai thông miền Tây của đất nước.  Các nghị quyết của họ đã trở thành hiến pháp cho một đất nước mới, và ngày 1 tháng 7 năm 1867 đã được chọn là ngày chính thức tuyên bố thành lập Liên minh Canada.

Province House History comes alive in Charlottetown’s historic district with a troupe of costumed bilingual Canadians portraying the Fathers and Ladies of the Confederation, providing a glimpse into the historical and cultural context of the Charlottetown Conference. The scene here show their debate on the benefits of a Confederation.
Province House
History comes alive in Charlottetown’s historic district with a troupe of costumed bilingual Canadians portraying the Fathers and Ladies of the Confederation, providing a glimpse into the historical and cultural context of the Charlottetown Conference. The scene here show their debate on the benefits of a Confederation.

Viếng thăm Charlottetown, một địa danh quan trọng trong lịch sử Canada

Tôi rất thích Charlottetown, một trong những thị trấn đẹp nhất của Canada giáp Đại Tây Dương.  Cũng dể thấy được tại sao những người đầu tiên đến vùng đất này đã chọn làm địa điểm để lập nghiệp, một mảnh đất được bảo bọc bên trong hải cảng, nơi mà 3 dòng sông cùng đổ về trước khi tràn ra cửa biển.  Ngày nay các cơ quan chính phủ, trung tâm thương mại và văn hoá ở Charlottetown là một sự phối hợp tuyệt vời giữa các cao ốc hiện đại và các kiến trúc cổ kính từ thời xa xưa.  Những cửa hàng hoá sang trọng, thanh lịch tao nhã tô điểm các con đường khắp khu phố lịch sử ở nơi này.  Ngoài các khu trung tâm thương mại, du khách có thể dạo quanh các con đường có nhiều phong cảnh và các ngôi nhà rất ấn tượng từ nhiều thế kỷ qua.  Nhiều kiến trúc và công viên xinh đẹp đã làm cho chuyến du lịch đến nơi này thành một cuộc phiêu lưu thơ mộng về quá khứ.

Viếng thăm Charlottetown vào năm 2017 còn đặc biệt hơn nữa vì đây là năm mà quốc gia Canada đã được thành lập đúng 150 năm.  Tôi không thể nghĩ ra còn dịp nào tốt hơn dịp này để ghé thăm Province House và ngồi ngay trong căn phòng mà những vị lập quốc đã gặp nhau lần đầu để bàn bạc làm sao tạo dựng lên một đất nước mới.   Kế cạnh Province House là Confederation Centre of the Arts, một công trình Quốc Gia để tôn vinh những người cha sáng lập ra đất nước, được xây vào năm 1964 để ghi nhớ 100 năm kỷ niệm hội nghị Charlottetown.   Trong tháng 7 và tháng 8, du khách có thể viếng thăm bên trong của Government House, tư gia chính thức của Lieutenant Governor của tỉnh bang Prince Edward Island, nơi mà các đại biểu của hội nghị Charlottetown năm 1864 đã chụp một bức ảnh trọng đại nhất trong lịch sử Canada trên các bậc thềm của toà nhà này.  Du khách cũng có thể ghé thăm Ardgowan, một ngôi nhà nghĩ mát xinh xắn, đã từng là nhà của William Henry Pope, một trong những người cha lập quốc, người đã tự chèo thuyền ra để chào đón những đại biểu đến tham dự hội nghị Chartlottetown.  Tất cả những gì đã nêu trên đều được chính thức công nhận là những Di Tích Lịch Sử Quốc Gia của Canada.

Khi tôi dạo trên đường phố Charlottetown, theo dấu chân của những người cha đã sáng lập ra đất nước này, tôi cảm thấy việc làm của họ là một kỳ tích phi thường.  Họ đã can đảm bỏ qua hết các sự khác biệt: Không cần biết là người Pháp, người Anh, người Ê-cốt, người Ái Nhĩ Lan, Tin Lành, Công Giáo, hay kẻ thù chính trị, chính nơi đây tại Charlottetown, họ đã gạt qua một bên những sự khác biệt về cá nhân, gạt bỏ hết khác biệt về văn hoá và tôn giáo, dốc hết sức để cùng lựa chọn con đường tốt nhất cho Canada, một cuộc mạo hiểm với sự sinh tồn và tương lai của các thuộc địa Bắc Mỹ đã dựa vào là sự ra đời của nền dân chủ đại nghị liên bang Canada.  Thay vì súng đạn và bạo lực, họ đã chọn lựa giải quyết vấn đề bằng từ ngữ, bằng những lời nói dịu êm tràn đầy niềm tin, bằng những lời nói đầy nhiệt huyết, bằng những lời nói thuyết phục.   Tôi biết ơn tầm nhìn xa rộng của họ dành cho một đất nước mà người dân cùng được chia sẽ đặc tính thiêng liêng chung, vượt qua được khác biệt ranh giới sắc tộc và tính ngưỡng riêng của mình.  Ngày nay, theo tổng diện tích, Canada là quốc gia lớn thứ hai trên thế giới, một quốc gia phát triển và nằm trong số các quốc gia giàu có nhất.   Canada là một nước hoà bình và thịnh vượng, là quê hương dung thứ bảo bộc cho rất nhiều người vòng quanh thế giới bao gồm luôn cộng đồng Việt Nam.  Charlottetown là nơi những người cha lập quốc đã đặt ra nền móng đầu tiên cho đất nước này, nền tảng cho một đất nước đa văn hoá mà tất cả chúng ta đang được thừa hưởng hôm nay.

Government House, tư gia chính thức của Lieutenant Governor của tỉnh bang Prince Edward Island, nơi mà các vị cha lập
Government House, tư gia chính thức của Lieutenant Governor của tỉnh bang Prince Edward Island, nơi mà các vị cha lập