This content is also available in: English

Vào năm 2011, hơn 5.7 triệu người cho biết mình là thế hệ thứ hai ở người Canada trong gia đình – Theo khảo sát Hộ gia đình toàn quốc

Bất kỳ người nhập cư thế hệ thứ 2 nào cũng có một câu chuyện riêng về quãng đường trưởng thành, về cuộc sống ở nhà và ngoài xã hội. Và đây là câu chuyện của tôi.

Tôi tự hào là một người Canada gốc Việt, sinh ra ở Toronto và lớn lên ở vùng thác Niagara, nơi tôi sống suốt nhiều năm qua.

Tôi mới tốt nghiệp trường cao đẳng Mohawk với Chứng chỉ ngành Báo in và Truyền hình. Hiện nay tôi đang làm nhân viên toàn thời gian trong ngành bán lẻ và làm phục vụ tại một nhà hàng, và là biên tập viên tập sự tại Culture Magazin. Từng bước, tôi đang dần dần làm quen và khám phá cuộc sống sau quãng đời sinh viên.

Nói về cội nguồn, tôi biết những điều cơ bản nhất – cách ăn đồ ăn Việt Nam (mọi đồ ăn đều cho nước mắm), tôi còn biết đếm bằng tiếng Việt nữa. Tôi cũng hiểu tiếng Việt nhưng nói chuyện không được gãy gọn. Ngày còn nhỏ, tôi thậm chí chỉ biết tiếng Việt, không nói được 1 từ tiếng Anh nào. Cho đến 1 ngày, khi tôi đang ở lớp mẫu giáo, tôi cần vào phòng tắm và không biết làm thế nào để xin phép. tôi nhìn tấm biển treo trước cửa phòng tắm nữ, và phát âm thành tiếng 3 từ “phòng rửa tay”.

Sau đó tôi bắt đầu học tiếng Anh bằng cách xem tivi và học theo giáo viên ở trường. Lớp 1, tôi đã có thể nói bắt chuyện với mọi người, viết những câu đơn giản như mọi đứa trẻ khác.

Lớn hơn một chút, tôi được nghe về những điều bố mẹ tôi phải trải qua để tới được đây, có điều tôi không thểhiểu hết những khó khăn cả về thể chất và tinh thần mà họ gặp phải.

Bố mẹ tôi gặp nhau trên một con tàu. Bố tôi lúc đó là thuyền trưởng, ông giúp đưa hàng ngàn người Việt Nam muốn rời quê hương đến với cuộc sống tốt đẹp hơn. Mẹ tôi lúc đó chỉ là một hành khách 16 tuổi, bỏ lại cả gia đình để đi tới một nơi xa lạ và khác biệt về văn hóa.

Trong gia đình, tôi là chị cả của 1 em gái và 3 em trai. Lớn lên trong căn hộ 2 phòng ngủ chật chội với 7 người khác cũng chẳng phải là quá tệ đối với một đứa trẻ 10 tuổi. Sống trong không gian chật hẹp như vậy khiến chị em tôi rất gắn bó. Mặc dù tôi và em gái chung nhau một phòng riêng nhưng cứ tối đến chúng tôi lại kéo nhau ra phòng khách, nơi có chiếc đệm khồng lồ, để cùng chơi đùa và ngủ lăn bên cạnh các cậu em trai. Khoảng không chật hẹp trong nhà giúp chúng tôi trở nên sang tạo trong cách bày trò chơi và vui đùa.

Là chị cả nên tôi phải chăm sóc các em khi bố mẹ đi làm. Họ đều làm quản vườn ở vườn nho và đảm bảo rằng những quả nho mọng nước sẵn sàng để thu hoạch vào mùa hè và để làm món rượu nho lạnh vào mùa đông.  Hàng ngày, họ đi làm từ 7h sáng cho đến 5h tối. Điều đó đồng nghĩa với việc tôi phải rửa bát, nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa, trông em và đưa chúng đến trường trước 8:30 sáng.

Trong khi nhiều người nghĩ chắc sẽ rất khó khăn cho một đứa trẻ 10 tuổi để hoàn thành từng ấy trách nhiệm, nhưng tôi chỉ coi đó là công việc của mình. Bố mẹ rất cần tôi và họ không thể thường xuyên ở nhà được. Tôi hiểu rằng họ làm việc rất vất vả để kiếm sống.

Tôi không nghĩ gia đình mình là một gia đình khắt khe điển hình. Bố mẹ tôi có rất nhiều luật lệ khi nuôi dạy con nhưng càng lớn tôi càng cảm thấy gia đình mình hòa nhập rất tốt với đời sống ở Canada.

  • Luật lệ số 1 : Không hẹn hò cho đến khi ra trường.
  • Luật lệ số 2 : Không ngủ qua đêm bên ngoài. Có thể thay đổi khi chúng tôi lớn hơn.
  • Luật lệ số 3 : Luôn chào hỏi và tôn trọng bạn bè, gia đình.
  • Luật lệ số 4 : Anh em không được đánh nhau vì chúng tôi là tất cả của nhau.

Đa phần bạn bè của bố mẹ tôi đều là người Việt Nam và xung quanh tôi là vô số đứa trẻ người Việt trạc tuổi mình. Nhưng hầu hết bạn bè tôi là dân da trắng. Chính đời sống của những con người với nền văn hóa khác biệt đã thu hút tôi. Khi còn nhỏ, tôi cực kỳ háo hức khi được mời dự sinh nhật, bởi lẽ mọi thứ đều khác xa thế giới của tôi, từ mùi hương tỏa ra từ cửa  tới mọi vật trang trí.

Năm ngoái, học viện CBC- Angus Reid công bố kết quả một cuộc khảo sát từ phía người Canada và Mỹ về dân nhập cư. 68% số người Canada được hỏi cho rằng người dân nhập cư nên tìm cách thích ứng với xã hội Canada. Và 53% số người Mỹ nhận được phiếu khảo sát cho rằng các cộng đồng thiểu số nên cố gắng nhiều hơn để thích nghi.

Kết quả này được đánh giá là không có căn cứ và đặt ra rất nhiều câu hỏi. “Thích ứng” hiểu một cách chính xác là thế nào?

Tôi tin rằng nếu muốn trở thành một người Canada thực thụ có nghĩa bạn phải bước ra khỏi vỏ bọc an toàn để học những điều mới : ẩm thực, văn hóa, truyền thống, phong cách sống… Tôi cho rằng Canada cũng làm rất tốt việc tiếp nhận các luồng văn hóa và chấp nhận sự khác biệt của mỗi người.

Brian Trinh, cây viết của tờ HuffPost Canada, đã viết 2 bài báo đáp lại cuộc khảo sát trên trong chuyên mục “Sinh ra và lớn lên”. Bài báo kể về cuộc sống của Trinh và cách anh lớn lên trong xã hội Canada.

Thông điệp đầu tiên anh gửi tới những người Canada trẻ tuổi, những người đang gặp khó khăn với tiếng Anh và các ngôn ngữ khác: “Tôi muốn họ biết rằng họ không cần phải chọn cái này hay cái khác”, anh nói.

Trinh nói rằng là người Canada cho mọi người sự hai lựa chọn về nhân dạng. Làm “dân Canada”không chỉ có một định dạng. Tuy nhiên bạn sẽ gặp phải nhiều vấn đề, đó là làm sao để cân bằng và gìn giữ được cả 2 nền văn hóa. Trinh đã tránh phải đối đầu với vấn đề này. “Tôi đã chọn cách quay lưng lại với một phần cội gốc của mình. Đổi lại tôi phải thích nghi”, anh viết.

Trinh thú nhận điều khiến anh hối hận nhất là bỏ học ở trường học Việt Nam khi còn nhỏ. Anh nhận ra rằng anh đã bỏ qua cơ hội kết bạn và mở rộng các mỗi quan hệ cộng đồng. “Hồi đó tôi quá lười, tôi đã dành ưu tiên cho việc khác và đóng cửa những cơ hội” – anh viết.

Serene Tan là giảng viên dạy môn Văn hóa Châu Á tại Canada, trong chương trình Nghiên cứu về Canada của trường Đại học Toronto. Cô lớn lên ở Singapore và chuyển tới Canada vào năm 2005 để lấy bằng Tiến sĩ Địa lý ở đại học York.

Khi bảng khảo sát của học viện CBC- Angus Reid được đưa ra, cô cũng đã đặt ra rất nhiều câu hỏi. “Thế nào là văn hóa Canada và làm thế nào bạn biết đâu là văn hóa Canada đó?” Với cô, chính sự không rõ ràng của thuật ngữ này khiến cho các kết quả khảo sátcó vấn đề.

Lời khuyên của Tan cho những người nhập cư mới và cũ về cái gọi là văn hóa và thích nghi chính là giữ lại những gì họ yêu thích là đào thải thứ họ ghét bỏ. “Một phần của bạn chính là văn hóa của bạn”, cô nói.

Kyle Le lớn lên ở Garden Grove, California và 5 năm rưỡi qua anh sống tại Việt Nam. Anh tạo ra một kênh YouTube để chia sẻ hành trình của mình. “Tôi muốn chia sẻ trải nghiệm về quê hương với cha mẹ và bạn bè. Tôi muốn các bậc sinh thành thấy lại nguồn cội gia đình và đồng thời tôi cũng muốn họ yên tâm về cuộc sống của tôi nơi đây”, anh giải thích.

Những video của Le giống như chiếc cầu nối Đông – Tây. Anh khuyên thế hệ trẻ Việt Nam nên coi trọng văn hóa và coi nó như một món quà. “Không có lý do gì để để không giữ lấy nó cả. Tôi biết nhiều người trẻ hiện nay quá bận rộn hoặc thờ ơ với văn hóa chỉ vì rào cản giao tiếp với bố mẹ”, anh nói.

Vậy điều gì mang chúng ta trở lại với cuộc khảo sát và câu hỏi này sẽ đi xa tới đâu khi tôn vinh những giá trị văn hóa. Tôi hiểu mục đích của cuộc khảo sát của CBC- Angus Reid là muốn cung cấp thông tin cho công chúng. Nhưng ai là người họ thực sự nhắm đến? Và các giá trị văn hóa của họ là gì, vì tất cả người dân Canada, trừ thổ dân bản địa, đều có gốc là dân nhập cư? Và “thích nghi” thực sự có ý nghĩa gì? Còn nhiều điều phải làm rõ hơn nữa để có thể đưa ra kết luận cho vấn đề này.

Là một người trẻ 22 tuổi đang chập chững vào đời, tôi tự thấy mình cân bằng được cả 2 nên văn hóa và tôi tự hào mình là người Canada gốc Việt.

Là một người nhập cư thế hệ thứ 2, tôi biết ơn gia đình đã cho tôi cơ hội sống một cuộc sống tốt hơn. Tôi có quyền lựa chọn nghề nghiệp, chọn được là chính mình và làm bất kỳ thứ gì mình muốn.

Bằng việc cho phép bố mẹ tôi đến sinh sống ở đây, Canada đã cho tôi cơ hội chứng tỏ bản thân, để cố gắng nhiều hơn và tạo ra sự khác biệt.

Là thế hệ thứ 2, với tôi nó đồng nghĩa với việc tôi có quyền lựa chọn.