This content is also available in: English

Ảnh và bài viết: Christy Au-Yeung

Từng sinh sống ở Việt Nam và chuyển tới Canada từ khi còn nhỏ, họa sĩ Manny Trinh, hiện sống ở Toronto, vẫn gắn bó sâu sắc với quê hương bản quán. Các bức họa của anh gợi nên những khung cảnh hoài niệm về Việt Nam và gửi gắm tâm sự về nỗi nhọc nhằn khi lớn lên ở một đất nước xa lạ. Trong bài phỏng vấn độc quyền với Tạp chí Culture, Manny bật mí những trải nghiệm của anh khi còn là một đứa trẻ lớn lên trong nền văn hóa khác biệt và đam mê trượt ván đã ảnh hưởng mạnh mẽ ra sao tới sáng tác nghệ thuật của mình.

Anh có thể tóm lược một chút về tiểu sử của mình không?

Tôi sinh ra ở Sài Gòn và theo gia đình chuyển đến Canada sinh sống vào giữa thập niên 80. Chúng tôi sống ở Hamilton, bang Ontario. Sau đó, tôi quyết định dời đến Toronto và ở đây từ đó đến nay. Tôi có một phòng tranh từ vài năm trở lại đây ở khu Junction. Tôi theo học trường nghệ thuật ở Trường Mỹ thuật Dundas Valley ở khu vực Hamilton.

Từ khi nào tình yêu hội họa của anh nảy nở?

Tôi đã quan tâm đến nghệ thuật từ khi còn nhỏ. Sau khi di cư tới Canada, tôi phải tập trung học tiếng Anh, tự tìm tòi bản thân và hòa nhập với nền văn hóa mới. Vì vậy phải đến mãi sau này tôi mới theo đuổi nghệ thuật. Hồi ở trường mỹ thuật tôi được học nhiều loại hình khác nhau, và hội họa là loại hình tôi chú trọng hơn cả. Không phải lúc nào hội họa cũng là cầu nối của tôi. Khi tôi theo học trường mỹ thuật, tôi thử rất nhiều loại hình để tìm xem mình giỏi cái gì. Theo tự nhiên tôi bắt đầu hướng về hội họa vì tôi thích ý tưởng về một điều gì đó đến với bạn thật chậm rãi trong lúc sáng tác.

Trong các nền văn hóa châu Á, những nghề như bác sĩ hay luật sư thường được khuyến khích còn những nghề nghiệp như nghệ sĩ hay làm dịch vụ lại không được hưởng ứng. Liệu thiên kiến này có ảnh hưởng gì tới anh không?

Tôi có theo học đại học để trở thành kỹ sư xây dựng trong vài năm. Cái này chủ yếu là vì bố mẹ tôi muốn thế. Sau này, tôi nhận ra rằng mình chẳng có chút hứng thú gì tới nó, vì thế tôi cố gắng theo đuổi nghệ thuật. Khi tôi theo học trường nghệ thuật, tôi nhận ra rằng nghệ thuật chính là thứ tôi thật sự muốn dấn thân và giành nhiều thời gian cho nó.

Ảnh hưởng trong sáng tác của anh đến từ đâu?

Thật ra là mọi thứ. Cuộc đời tôi, nơi tôi lớn lên và cách tôi lớn lên. Hai nền văn hóa ở Việt Nam (văn hóa Hán/Việt) và tư cách công dân Canada. Khi tôi tới Canada, tôi không nói được tiếng Anh mấy. Tôi phải hòa nhập với văn hóa Canada và học tiếng Anh. Điều này cũng có chút khó khăn với tôi khi là đứa trẻ phải buộc mình phải hòa nhập.

Quá trình sáng tác của anh như thế nào?

Nếu tôi nhìn thấy thứ gì đó gợi cảm hứng thì tôi sẽ phác thảo một chút hoặc ghi lại ý tưởng đó. Sau đó, tôi sắp xếp ý tưởng dưới dạng phác thảo và vẽ lên tấm toan. Đôi khi có tác dụng nhưng cũng có lúc vô dụng. Đó là cách tôi sáng tác. Đây là một phần của quá trình học hỏi.

Làm sao anh đưa được niềm đam mê trượt ván vào nghệ thuật của mình?

Tôi bắt đầu trượt ván khi còn rất trẻ. Đó cũng là một dạng tự thể hiện thôi. Trượt ván cho phép tôi được là chính mình và tự khám phá hoàn cảnh của bản thân. Tôi áp dụng điều đó cho cả nghệ thuật và cuộc sống của tôi.

Trượt ván và sáng tạo luôn luôn song hành cùng nhau.

Làm cách nào các sáng tác của anh có thể pha trộn cả ức, tưởng tượng và thực tế?

Tác phẩm của tôi có xu hướng nói về chính tôi hơn – nơi tôi lớn lên và cách tôi thích nghi với một nền văn hóa mới. Thực sự tôi rất thích bối cảnh, màu sắc và diện mạo những căn nhà ổ chuột mà tôi vẽ. Tôi chưa quay trở lại Việt Nam kể từ khi tôi bước chân ra đi năm 11 tuổi, vì thế tôi cố gắng nhớ lại khung cảnh thời đó ra sao, và chúng sẽ hiện lên trên tranh của tôi. Tôi đoán đó chỉ là tưởng tượng, để cố không quên mất cảm giác lớn lên ở nơi đó như thế nào.

Các bức vẽ của anh có phản ánh trạng thái tinh thần nào không?

Sự mục ruỗng và xiêu vẹo xuất hiện dày đặc trong các ngôi nhà sàn của tôi. Trông chúng như thể sắp long ra từng mảnh đến nơi. Tôi cũng đang biểu lộ chính mình qua những hình ảnh đó – hình ảnh tôi ở Canada. Khi tôi tới đây, tôi đã trải qua cả một giai đoạn khó khăn khi cố gắng hòa nhập với nền văn hóa này. Khi còn bé tôi luôn thấy bất an, và rất khó để tìm được tiếng nói cho mình.

Anh muốn người xem sẽ học hay cảm nhận được điều gì về Việt Nam qua những bức vẽ của mình?

Tôi muốn họ cảm thấy tâm trạng nhọc nhằn – sự thực tế và trần trụi về điều kiện sống của con người. Tôi thích quan sát sự tương phản và khác biệt giữa hai nền văn hóa. Nơi tôi lớn lên và phần thế giới mà tôi đang sống. Tôi may mắn vì được trải nghiệm cả hai thế giới đó. Sự đối lập này nhắc nhở tôi về những gì mình đang có và từng không có khi còn là một đứa trẻ.

Có gì xấu không khi anh còn nhỏ mà đã phải sống trong điều kiện ngột ngạt đến thế?

Tôi không nói như thế là xấu. Đó là cách tôi lớn lên và đó là xuất thân gia đình tôi. Đó là lý do vì sao tôi đưa vào những gì mình đã thấy và đã nhớ vào sáng tác như một cách biểu lộ những trải nghiệm của tôi từ hồi còn ấu thơ.

Anh có cảm thấy mình có trách nhiệm quảng bá Việt Nam trong các tác phẩm của mình hay đây đơn giản chỉ là phác họa lại cảm xúc và ức?

Không hẳn là quảng bá Việt Nam đâu. Tôi chỉ tình cờ sinh ra là người Việt. Tôi chỉ sử dụng những hình ảnh này vì tôi sinh ra ở đó. Tôi nghĩ có lẽ chúng là sự phác họa lại những cảm xúc và ký ức của riêng tôi.

Anh có lời khuyên gì cho các họa sĩ Việt Nam cố gắng gia nhập lĩnh vực này không?

Tôi không chắc mình có vị thế gì để mà đưa ra lời khuyên cho ai. Nếu bạn có đam mê và khao khát được sáng tác thì cứ tiếp tục làm thôi. Hãy tiếp tục vẽ và tập trung vào sáng tạo nghệ thuật của mình.