This content is also available in: English

Hình và bài viết bởi Vincent Lê Hoàng Long

Điện thoại là một trong những phát minh vĩ đại nhất của thế kỷ 19 bởi ông Alexander Graham Bell tại Canada, làm thay đổi cuộc sống loài người trên toàn thế giới.  Ngày nay khi bị xe hư nằm đường mình chỉ cần dùng điện thoại gọi ai đó hoặc 911 để được giúp đỡ; chúng ta có thể nghe được giọng nói của những người thân thương từ ngàn dặm xa xôi, làm việc hàng ngày với nhân viên hay đối tác xuyên suốt địa cầu.  Điện thoại đã mang đến sự ảnh hưởng rất lớn trong quan hệ cá nhân, thương mại và xã hội ở nhiều khía cạnh khác nhau.  Ngày nay con người xem thường khả năng chuyển tải giọng nói và âm thanh ra đến khoảng cách xa xăm vô tận, nhưng trước phát minh của Bell tại Canada thì chuyện này phải xem như là phép lạ của phù thủy.

Gia trang của Bell tại Brantford, tỉnh bang Ontario - di tích lịch sử quốc gia.
Gia trang của Bell tại Brantford, tỉnh bang Ontario – di tích lịch sử quốc gia.

Bối cảnh gia đình và nguyên quán của Alexander Graham Bell

Khoảng gần đúng 170 năm trước, Alexander (Alec) Graham Bell được sinh ra tại Edinburg, Scotland vào ngày 3 tháng 3, 1847.  Alec là người con giữa trong gia đình có ba anh em trai.  Ông xuất thân từ một gia đình luôn tận tâm nghiên cứu về âm thanh qua ít nhất hai thế hệ.  Cha của ông là Alexander Melville Bell, và ông nội cũng mang tên Alexander Bell đều hành nghề được gọi là “professor of elocution”, nghe thật hoành tráng.   Họ là giáo sư chuyên về cách phát âm, chỉnh sữa giọng nói, ngày nay mình gọi là speech pathologists.   Xã hội thời đại đó có nhu cầu rất cao cho nghề nghiệp này vì trình độ học vấn và giai cấp xã hội chủ yếu được đánh giá bằng lời ăn tiếng nói.

Mẹ ông là Eliza và bà là người bị điếc.  Alec rất quan tâm với vấn đề mẹ mình bị khiếm nhĩ và đã khiến cho ông hứng thú nghiên cứu sâu hơn về âm học từ nhỏ.  Ông đã tìm ra một phương cách để nói chuyện làm sao cho mẹ hiểu.

Hệ thống ngữ âm được tạo ra dựa trên sự hiểu biết thẩm thấu về cơ cấu cần thiết của con người của Alexander Melville Bell
Hệ thống ngữ âm được tạo ra dựa trên sự hiểu biết thẩm thấu về cơ cấu cần thiết của con người của Alexander Melville Bell

Mỗi ngày ngồi trong phòng khách, ông dùng miệng mình để ngay trước trán của mẹ và điều khiển giọng nói thật trong rõ và kết quả là mẹ có thể tạm nghe được những gì ông nói.  Và nhờ vào sự gần gũi với mẹ, ông đã không bị ảnh hưởng bởi các giả định phổ biến tại thời điểm đó là sự câm điếc ảnh hưởng đến khả năng trí tuệ của con người.

Sự nghiệp của cả cuộc đời quyết tâm để giúp đỡ cho những người bị điếc bắt nguồn từ cha của ông.   Thành quả lớn nhất của  người cha Alexander Melville Bell là sự phát minh ra hệ thống ông gọi là “Visible Speech”, một hệ thống ngữ âm được tạo ra dựa trên sự hiểu biết thẩm thấu về cơ cấu cần thiết của con người để tạo lên giọng nói.   Chính phát minh độc phá của người cha đã mở ra con đường cho Alexander Graham Bell trong sự nghiệp phát minh cho nhân loại và thay đổi thế giới sau này.

Bell gia trang và cuộc sống mới tại Canada

Eliza, người mẹ điếc cũng từng là hoạ sĩ chuyên nghiệp và là tác giả của tấm tranh. Bà ta đã vẽ chân dung của 3 đứa con trai, Alec là người con giữa bên tay phải. Tác phẩm này đang vẫn còn treo tại Bell gia trang ở Brantford
Eliza, người mẹ điếc cũng từng là hoạ sĩ chuyên nghiệp và là tác giả của tấm tranh. Bà ta đã vẽ chân dung của 3 đứa con trai, Alec là người con giữa bên tay phải. Tác phẩm này đang vẫn còn treo tại Bell gia trang ở Brantford

Gia đình của Alexander Graham Bell đã di cư từ Scotland trong một hoàn cảnh rất buồn.  Cả hai người anh trai và em trai của ông đều bị bệnh lao phổi và qua đời.   Lúc đó sức khoẻ của Alec cũng đang trên đà suy sụp trầm trọng, nên cha mẹ ông đã quyết định di dân đến Canada với hy vọng là không khí nơi đó sẽ giúp cho đứa con trai duy nhất còn sống sót được hồi phục.    Sau khi đến Canada vào tháng 8 năm 1870, gia đình họ Bell đã tạm trú tại nhà một người bạn là Linh mục Henderson tại thị trấn Paris ở tỉnh bang Ontario và sau đó mới mua một trang trại rộng 13 mẫu ở vùng ngoại ô thuộc thị trấn Brantford, Ontario.    Sau này khi ông Henderson về hưu không còn làm công việc truyền giáo nữa, ông đã trở thành tổng đại lý điện thoại đầu tiên tại Canada, và đã góp phần rất quan trọng trong việc thành lập và phát triển công nghệ này.

Sau khi dọn vào gia trang tại Brantford, Alec đã tranh thủ nghĩ ngơi và hồi phục sức khoẻ trong năm đầu.  Cho đến mùa xuân năm 1871, ông muốn bắt đầu trở lại với công việc của mình.   Lúc còn ở tại Scotland, ông đã là một người thầy có tiếng tăm trong công việc dạy nói và cách đọc môi cho người điếc, và hy vọng vẫn được tiếp tục công việc này.   Alec đã tìm đươc một chức vụ ở Boston,  nên ông đã ở Boston lúc cần dạy học, còn đến nghĩ hè và nghĩ đông thì ông về lại nhà ở Brantford.

Vào mùa hè năm 1874, Alec bắt đầu hình thành ý tưởng tạo ra một “điện tín bằng giọng nói” (talking telegraph) tại một chổ thơ mộng mà ông gọi là “dreaming place” ngay phía sau nhà của ông tại Brantford, và đã không ngừng nghiên cứu theo đuổi ý tưởng đó.  Alec đã làm việc với phụ tá Thomas Watson để làm ra thành phẩm điện thoại trong thời gian ở Boston dạy học, tuy nhiên ý tưởng và nguồn cảm hứng cho sự phát minh ra điện thoại được ra đời tại ngôi nhà ở Brantford, tỉnh bang Ontario.  Đến tháng 3 năm 1876, ông đã được cấp bằng sáng chế đầu tiên cho phần phát minh điện thoại.  Cuộc gọi từ nhà ông ở Brantford đến một cái shop tại Paris, Ontario và ngày 10 tháng 8 năm 1876 là cuộc gọi đường dài đầu tiên trên thế giới.

Bằng sáng chế đầu tiên cho phần phát minh điện thoại cấp ngày 7 tháng 3 năm 1876.  Hình chụp tại viện bảo tàng Bell ở Baddeck, tỉnh bang Nova Scotia
Gia trang của Bell ngày nay đã đươc trùng tu lại giống như là những ngày tháng gia đình ông còn sống ở đó.  Nữ Hoàng Anh Elizabeth II đã viếng thăm ngôi nhà vào ngày 28 tháng 6, năm 1997, và trịnh trọng khánh thành tấm bia xác nhận phát minh của Bell , chính thức chỉ định ngôi nhà là di tích lịch sử quốc gia của Canada.

Tại bàn làm việc của Alexander Graham Bell trong phòng ngủ của ông ta ở Bell gia trang.   Tác giả Vincent với Liquid Telephone Transmitter mà ông ta đã thành công chuyển tải trọn vẹn một câu nói đầu tiên ngày 10 tháng 3 năm 1876.   Không xa bên ngoài cửa sổ là chổ thơ mộng mà ông đã gọi là "dreaming place"
Tại bàn làm việc của Alexander Graham Bell trong phòng ngủ của ông ta ở Bell gia trang.   Tác giả Vincent với Liquid Telephone Transmitter mà ông ta đã thành công chuyển tải trọn vẹn một câu nói đầu tiên ngày 10 tháng 3 năm 1876.   Không xa bên ngoài cửa sổ là chổ thơ mộng mà ông đã gọi là “dreaming place”

Mabel – Người tình trăm năm của Alec

Nếu chỉ tán dương những thành công của Alexander Graham Bell mà không nhắc đến vợ của ông ta thì là một sự bất công và thiếu xót.  Bà ta gián tiếp góp phần vào sự thành công trong phương diện thương mại của chồng sau khi ông đã phát minh ra được điện thoại, tiếp tục hổ trợ và đã là một ảnh hưởng lớn trong suốt cuộc đời.   Bà ta đã tạo cho ông một mái ấm để ông yên tâm đặt để hết niềm đam mê vào công việc phát minh ra công cụ giúp ích cho cuộc sống của nhân loại.

Mabel Hubbard là con gái của Gardiner Hubbard, một luật sư rất nổi tiếng và giàu có tại Boston.   Cô là người bị điếc hoàn toàn,  sau cơn bệnh tinh hồng nhiệt (scarlet fever) lúc cô mới được 5 tuổi.   Ở thời đại trước khi thuốc trụ sinh được phát minh ra thì những ai bị chứng bệnh tương tự như vậy thường trở thành nạn nhân bị điếc, nếu như may mắn vẫn còn sống xót.  Thay vì gửi Mabel đến một nơi dành cho người khiếm khuyết như cô,  cha mẹ cô đã không làm như vậy vì họ tin vào sự phát triển của nhân loại và họ luôn tìm mọi cách để giải quyết vấn đề nan giải.  Vì thế Mabel vẫn được cơ hội để tiếp tục là một thành viên quan trọng trong một gia đình danh giá.

Mabel đã trở thành một học sinh nổi bật của Alec trong ngôi trường mới dành riêng cho những người bị điếc, và trong một thời gian rất ngắn phá kỷ lục, cô đã am hiểu thấu đáo hệ thống ngữ âm Visual Speech.  Alec cũng nhanh chóng phát hiện được tài trí và khả năng giao tiếp của cô gái xuất sắc này.  Mẹ của Mabel chỉ nghĩ là Alec thích Mabel thôi, không ngờ anh ta lại yêu con gái bà một cách sâu đậm và nồng nhiệt đến thế.  Mabel nhỏ hơn Alec 10 tuổi và họ đã kết hôn với sự tán thành của cha mẹ hai bên vào ngày 11 tháng 7, năm 1877 khi cô mới 19 tuổi.

Quả là một diễm phúc khi Alec yêu một người như Mabel; đó là một cuộc hôn nhân tuyệt vời khi cả hai người đều có những phẩm chất mà đối phương khao khát có được nhất trong cuộc đời.   Mabel là một người phụ nữ luôn khắc phục được những thử thách mà một người bị điếc phải đối diện, cô đã vượt qua với đầy tự tin và khéo léo.  Tài trí và sự mạnh mẽ của cô đã trở thành những phẩm chất giúp cho Alec đạt những ước mơ cho sự nghiệp phát minh và sáng tạo cho đến cuối đời.  Và đáp lại là Alec đã cho người vợ bị khiếm nhĩ của mình sống một cuộc sống bình thường hạnh phúc trong thế giới âm thanh , như cha mẹ cô đã từng mong mỏi.

Trong lúc cha của Alec bắt đầu thành lập công ty Bell ở Canada tại Branftord, thì cha của Mabel cũng mở công ty Bell Telephone ở bên Mỹ vào ngày 9 tháng 7 năm 1877.   Alexander Graham Bell sở hữu 1,497 của tổng số 5,000 cổ phần, nhưng chỉ hai ngày sau đó vào ngày cưới của mình, ông đã lập tức chuyển nhượng tất cả cổ phần cho cô dâu để làm quà cưới và chỉ giữ lại 10 cổ phần cho bản thân mà thôi.  Ngay ngày cưới trong lúc tuyên bố lời thề nguyện trăm năm, ông nói rằng tất cả những gì của ta đều là của nàng, và món quà này là để minh chứng cho lời ông đã nói.  Alec cũng không hứng thú gì đến phương diện tiền bạc, và với tài năng kinh doanh của Mabel đã giúp cho ông có thể tập trung vào công việc phát minh.

Quà cưới của Alec tặng cho Mabel: Hầu hết tất cả cổ phần của công ty Bell và bộ phận bên trong của điện thoại làm bằng bạc. Hình chụp tại viện bảo tàng của Bell ở Baddeck, tỉnh bang Nova Scotia
Quà cưới của Alec tặng cho Mabel: Hầu hết tất cả cổ phần của công ty Bell và bộ phận bên trong của điện thoại làm bằng bạc. Hình chụp tại viện bảo tàng của Bell ở Baddeck, tỉnh bang Nova Scotia

Những cống hiến của Alexander Graham Bell

Văn phòng kinh doanh công nghệ điện thoại đầu tiên tại Canada thành lập năm 1877 tại Brantford, tỉnh bang Ontario
Văn phòng kinh doanh công nghệ điện thoại đầu tiên tại Canada thành lập năm 1877 tại Brantford, tỉnh bang Ontario

Alexander Graham Bell không chỉ đơn thuần là một nhà phát minh điện thoại.   Kỳ sau chúng ta sẽ tìm hiểu thêm tầm nhìn rất phi thường và rất nhiều thành quả của một người đã cống hiến cả cuộc đời cho sự phát triển về khoa học kỷ thuật vì lợi ích của nhân loại.