This content is also available in: English

Julie Arounlasy

Thái Trương, một thanh tra người Canada gốc Việt, chỉ mới 10 tuổi khi anh được xem bộ phim truyền hình Cops với cha mình.

Thái Trương bắt đầu làm việc cho Phòng cảnh sát Khu vực York mười sáu năm trước, chủ yếu với tư cách trung sĩ mật thám chuyên theo dấu tội phạm buôn người. Mới đây anh đã được thăng hàm từ trung sĩ mật thám lên thanh tra và hiện là thanh tra trẻ nhất mà cơ quan thi hành pháp luật này từng chứng kiến.

Tôi ngồi phỏng vấn Thái trong văn phòng của anh tại Aurora, tỉnh Ontario, để tìm hiểu xem anh đã bén duyên với nghề cảnh sát như thế nào.

“Tôi luôn biết mình muốn trở thành cảnh sát. Luôn là như vậy.” Anh cho biết. “Cha tôi không nói được tiếng Anh. Ông chỉ nói tiếng Việt thôi, nhưng ông có xem phim Cops và tôi đã xem phim đó cùng ông”. Cha mẹ của Thái rời khỏi Việt Nam sau cuộc chiến và trốn được đến một trại tị nạn ở Thái Lan. Anh được sinh ra trong trại tị nạn đó và sau này một giáo đoàn đã bảo trợ cho gia đình anh định cư sang Canada.

Thái nhìn thấy những náo nức khi cảnh sát truy bắt tội phạm, theo dấu bọn xấu và được thấy người tốt chiến thắng trên màn ảnh khi xem phim Cops hồi còn nhỏ. “Đó là khoảng thời gian khi tôi cảm thấy gắn kết với cha mình. Tôi luôn gần gũi với cha”, anh nhớ lại. Cha của Thái qua đời khi anh mới 11 tuổi. Ngay cả khi cha anh không hiểu được hay nói được tiếng Anh thành thạo, ông vẫn có thể theo dõi chương trình như phim Cops và thích xem về các chú cảnh sát đuổi theo tội phạm. Lúc đó, Thái luôn luôn muốn người tốt chiến thắng và anh muốn trở thành người tốt khi trưởng thành. “Đây đúng kiểu motif tốt đối đầu với xấu kinh điển”, anh nói. Anh có thể thấy cha anh cũng đang ủng hộ cho người tốt. Dĩ nhiên, anh muốn cha mẹ mình tự hào khi anh lớn lên.

Thái bắt đầu chặng đường mới khi trở thành sinh viên ngành tội phạm học của Trường Đại học Windsor, nhưng sau này lại tốt nghiệp với bằng Cử nhân ngành Xã hội học. Anh cũng tham gia học vài khóa luật. Ở trường đại học, anh trở nên gay gắt với nghề cảnh sát hơn. Hiểu biết những gì anh biết hiện nay, anh nhận ra mình hoàn toàn đã không hiểu gì về ngành cảnh sát khi còn là một sinh viên. Sau khi đã lăn lộn trong nghề này gần hai thập niên, quan điểm của anh đã thay đổi rất nhiều. Anh giải thích: “Thông tin từ giới truyền thông mà chúng ta có được không phải lúc nào cũng chính xác”. Ở trường đại học, anh tin rằng mình đã dựa nhiều vào truyền thông hơn mức hợp lý.

Phần lớn sự nghiệp của anh là thực hiện công tác điều tra tội phạm có tổ chức. Trong suốt 10 năm qua, công việc của anh chuyên về nạn buôn người. Hầu hết các vụ án mà đơn vị của anh nhận điều tra ở bang Ontario là các vụ án buôn bán nạn nhân tình dục trong nước. Các nạn nhân và người sống sót trong những vụ án này là các cô gái sanh trưởng tại Canada từ nhiều sắc tộc khác nhau. Có rất nhiều vụ án mà đối với Thái có nét đặc biệt ở mức độ nào đó. Trong một số trường hợp, anh cảm giác nạn nhân bị tổn thương nhiều hơn nạn nhân ở các vụ khác. Anh cho biết: “Bạn sẽ nhớ lại những vụ án mà bạn làm tất cả mọi điều có thể, nhưng không cảm thấy mình đã làm đủ để cứu giúp các cô gái và gia đình họ”.

Nghề cảnh sát này luôn rất nhiều căng thẳng. Theo Thái, áp lực khác nhau tùy vào công việc điều tra, đơn vị công tác và những người làm việc cùng. Cũng phải mất một thời gian dài anh mới có thể giải quyết mọi thử thách. “Tùy vào từng ngày, tôi có thể bùng nổ trong công việc. Có khi tôi cũng không đối xử với người khác tử tế như bình thường”, anh nhớ lại. “Nhưng làm trong ngành này đã giúp tôi học hỏi rất nhiều về chính bản thân mình và cách đối phó với những tác nhân gây stress luôn gắn liền với lối sống này”.

Điều thách thức nhất trong công việc của một thanh tra là cảm thấy bất lực khi không thể thay đổi cuộc sống của các nạn nhân và người sống sót theo cách tích cực nhiều như anh muốn. Cuối cùng anh đã phải vượt qua những thách thức này và làm những thay đổi cần thiết trong tổ chức. Anh nói: “Bạn không được bỏ cuộc. Bạn thích nghi, và vượt qua. Bạn chỉ tìm ra cách thức làm điều gì là đúng. Trốn chạy khỏi những tình huống khó khăn thì dễ lắm. Nhưng can đảm đối diện với chúng mới khó hơn nhiều”.

Thái khuyến khích bất cứ bạn trẻ nào, dù là quốc tịch nào, đặc biệt là người Việt, tham gia nghề cảnh sát nếu các bạn đang tìm kiếm một sự nghiệp có ý nghĩa mà không bao giờ cảm thấy nhàm chán. Anh tin rằng cảnh sát nên là người đại diện cho cộng đồng mà họ phụng sự. Trong khu vực York có cộng đồng người Việt khá đông, nhưng lại không có nhiều cảnh sát người Việt trong khu vực ở thời điểm hiện nay. Vì lý do này mà Thái đã có cơ hội sử dụng gốc gác Việt Nam của mình để giúp điều tra tội phạm có tổ chức có liên quan đến người Việt. Anh có ưu thế khi giải quyết những vụ kiểu này vì anh hiểu được văn hóa. Anh cũng dễ dàng làm việc với người Việt cả bị cáo lẫn nạn nhân. Tuy thế, Thái cho biết anh cũng có thể bị chính cộng đồng người Việt coi như kẻ ngoại cuộc. Trong văn hóa nhiều thế hệ của người Việt, nghề cảnh sát thường không phải loại nghề mà các bậc cha mẹ Việt Nam muốn con mình theo đuổi ở Canada. Lai lịch tiêu cực này có nguồn gốc từ chế độ cộng sản ở Việt Nam. “Vì bạn là người Việt, lại còn làm nghề cảnh sát nữa thì đây có thể là rào cản tùy thuộc vào công việc điều tra bạn đang đảm nhận”, anh cho biết. “Có khi bạn còn bị coi như kẻ phản bội vì bạn đang điều tra chính đồng bào mình”. Tuy thế, Thái cho biết không quan trọng quốc tịch của bạn là gì, nếu bạn phạm luật thì bạn vẫn sẽ bị điều tra.

Thái tin rằng Phòng Cảnh sát Khu vực York là cơ quan cảnh sát tốt nhất ở Canada. Anh cười và nói: “Dĩ nhiên là tôi có thiên vị khi nói thế rồi”. Thái nghĩ nghề cảnh sát là một nghề rất thú vị đối với những ai có lòng chính trực, muốn cảm giác phấn khích và muốn bắt những kẻ xấu. Nghề cảnh sát cũng có rất nhiều cơ hội cho bạn thăng tiến. Anh cho biết: “Nếu bạn tìm được một đơn vị đặc thù mà bạn đam mê trong ngành này, thì sẽ có những lĩnh vực chuyên môn mà bạn có thể làm việc để tiếp cận với chúng. Đây là một lĩnh vực rất thử thách mà ở đó bạn phải động não nhiều hơn là động thủ. Nghề này rất khó khăn, nhưng cũng đầy tưởng thưởng”.