This content is also available in: English

Bác sĩ Benjamin Barankin, MD FRCPC
Bác sĩ da liễu, Toronto
www.torontodermatologycentre.com

Bác sĩ Barankin và Bác sĩ Anatoli Freiman thành lập Trung tâm Da liễu Toronto năm 2010, là trung tâm y tế, phẫu thuật, chăm sóc da bằng công nghệ laser và thẩm mỹ lớn và toàn diện nhất ở Canada. Trung tâm có trụ sở ở Bathurst & Sheppard và cả hai luôn hạnh phúc được đón tiếp bệnh nhân mới.

Bệnh gì chẳng thấy bệnh gì
Bệnh ghì đau đớn hết ngày thì đêm
Bệnh làm già úa càng thêm
Lặng nhìn sức trẻ yểu đem chầu trời

Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 7

Làn da lão hóa là chuyện tất yếu. Những thay đổi liên quan đến khuôn mặt là nỗi lo canh cánh của bất cứ ai muốn níu giữ nét xuân thì.   Dalão hóa ra sao tùy thuộc số năm phơi nắng, tổn hại từ môi trường, số lượng sắc tố trên da và thậm chí cả di truyền. Khi làn da lão hóa, da dần trở nên khô ráp, mỏng và kém đàn hồi ( lõng lẽo) hơn.

Nguyên nhân có hại và tác động lớn nhất tới lão hóa da là việc phơi mình dưới  ánh nắng mặt trời (tia cực tím). Kiểu “ quang lão hoá” này dẫn đến việc da nhăn sâu và mờ, khô ráp, cấu trúc thô tháp, chảy nhão, lại nổi vết nám loang lổ và lộn xộn. Da tiếp xúc lâu với ánh mặt trời cũng dễ có nguy cơ phát bệnh ung thư da hơn. Làn da bộc lộ những mạch máu bị tổn thương, sạm màu và và các đốm nâu.

Khi chúng ta già đi, hình thái gương mặt cũng thay đổi do mỡ tái phân bổ và xương mất dần. Phụ nữ sau mãn kinh cũng dễ có nguy cơ da mặt nhăn nhúm do giảm nồng độ estrogen trong cơ thể.

Các dấu hiệu da lão hóa khác gồm có đốm  nâu cao hơn mặt da, vốn vô hại, nhưng mất thẩm mỹ, và các vết tiền ung thư cần phải đến bác sĩ .

Làm như tác động lên da như vậy vẫn chưa đủ, lão hóa còn khiến móng tay mọc chậm hơn, dày hơn và giòn hơn, cũng như  rụng tóc.

Ngành công nghiệp to tát:

Thị trường sản phẩm lão hóa da bôi ngoài  ở riêng nước Mỹ đã có giá trị 2 tỉ đôla doanh số, và ước tính khoảng 1/10 số đó ở Canada. Các loại sản phẩm chống lão hóa da không cần toa rất phổ biến vì chúng sẵn có, lại rẻ và quan trọng là không cần  đi bác sĩ. Ngày càng nhiều sản phẩm hiện nay chứa các thành phần “tự nhiên” như vitamin, chất khoáng và chiết xuất thảo mộc.

Những điều quen làm nhưng gây hại cho da:

  • Nhiều năm tiếp xúc với ánh nắng mặt trời và gió mà không che chắn bảo vệ.
  • Đến các trung tâm thẩm mỹ làm da nâu.
  • Hút thuốc. Nếp nhăn sẽ nhiều hơn và trầm trọng hơn rất nhiều ở người hút thuốc, và thậm chí sẽ tồi tệ hơn nếu kết hợp với tiếp xúc quá nhiều với ánh mặt trời.
  • Rượu bia và cafein. Dùng quá nhiều sẽ khiến da mất nước.

Những điều nên làm để cải thiện sức khỏe của da:

  • Có một số bằng chứng cho thấy các loại kem (đặc biệt là kem chống nắng) có hàm lượng chất chống oxi hóa như vitamin C, vitamin E, chiết xuất trà xanh, protein đậu nành và/hoặc coenzyme Q10 có thể cải thiện tính chất của da.
  • Retinoids (tretinoin) bôi da  có vẻ  giảm thiểu tác động của tia cực tím,   trang trải đều sắc tố da, làm mờ các nếp nhăn mịn và cải thiện cấu trúc da.  Chúng cũng giúp giảm số lượng và kích cỡ các vết tiền ung thư có tên là dày sừng quang hóa (các vết nám đỏ thô) và làm dịu các đốm sậm nâu (“đốm đồi mồi” hay lentigines). Các chất này phải được bác sĩ chỉ định kê đơn  và có nhiều bằng chứng  hữu hiệu nhất so với mọi loại thuốc bôi chống lão hoá da ở người.
  • Các loại kem chống nắng hiện nay có yếu tố chống tia cực tím (SPF) đạt mức 110. Có lời  khuyên nên sử dụng thoải mái mức SPF tối thiểu 30.(hầu hết mọi người chỉ thoa nửa lượng kem chống nắng yêu cầu) và dùng mỗi ngày, dù là mùa hè hay mùa đông (nhất là khi đi trượt  tuyết trên núi cao). Phải thoa lại kem chống nắng suốt cả ngày, và không nên coi đây là liệu pháp thay thế việc che chắn ánh nắng và sử dụng quần áo, mũ và kính râm. Lưu ý rằng tiếp xúc với ánh nắng mặt trời 10 phút mỗi ngày không có bảo hộ thì có lợi, đặc biệt là với thời tiết cực bắc của chúng ta,  để da sản sinh vitamin D làm cho xương chắc khỏe. Sử dụng kem chống nắng thường xuyên và các cách bảo vệ da khác ngay từ khi còn trẻ giúp bạn tránh được nhiều ván đề về lão hóa da.
  • Ngay cả sau phơi mình dưới  nắng và da bị tổn hại lâu năm, vẫn có nhiều bằng chứng cho thấy có thể đảo ngược một số tác động bằng cách cải thiện mức độ che chắn ánh nắng của bạn. Không bao giờ là quá muộn!
  • Các axit alpha-hydroxy như glycolic, lactic và citric làm tăng độ dày, độ mượt của da và cải thiện vết lốm đốm da. Không có bằng chứng cho thấy kem đắt tiền hiệu quả hơn kem rẻ tiền.

Các vấn đề thường gặp về lão hóa da và cách chữa trị:

Mao mạch mạng nhện (giãn mao mạch) Phép nung điện (Dòng điện kích thích mạch máu, tốt cho một số mạch máu lại rẻ tiền) hay laser (đắt tiền hơn nhưng là lựa chọn tốt nếu điều trị vùng da lớn).

Da khô, ngứa Đây là vấn đề lớn hơn khi chúng ta  có tuổi, đặc biệt hay gặp trong mùa đông. Vùng chân dưới và bàn chân dễ bị ảnh hưởng nhất. Nên sử dụng xà phòng dưỡng ẩm dạng nhẹ (xà phòng bánh tẩy da chết và dưỡng ẩm Dove hay CeraVe) hay chế phẩm thay thế xà phòng (CeraVe, Cetaphil, SpectroDerm) thoa nhiều lần các sản phẩm dưỡng ẩm nhưng không có mùi hương hay phụ gia. Nên sử dụng sản phẩm dưỡng ẩm ngay sau khi tắm nước ấm hay tắm hoa sen để giữ ẩm lại da

Đôi khi tình trạng da khô có thể kéo dài và rất ngứa ngáy, và thậm chí đây là 1 dạng chàm. Điều này thường phải chữa trị trong ngắn hạn, với steroids bôi ngoài hay các loại kem không chứa steroids đời mới (Protopic®, Elidel®).

Da dễ bầm tím và mỏng đi Da lão hóa dễ có khả năng bị rách và chấn thương nhẹ hơn. Không may là hiện chưa có cách điều trị hiệu quả cho chứng bệnh này. Da mỏng dần là quá trình lão hóa tự nhiên và tăng dần qua từng năm tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Vết bầm tím sẽ xuất hiện song song với việc da mỏng dần, đồng thời phổ biến hơn với những người sử dụng thuốc loãng máu như aspirin hay coumadin.

Các đốm sậm chìm (“đốm đồi mồi” hay lentigines) Phun nitro lỏng, thoa một số loại kem (vitamin A hay kem làm trắng da), bóc da bằng hóa chất hay laser.

Đốm nâu gồ (“mụn cóc bà lão” hay dày sừng ứ nước) Phun nitơ lỏng, cạo da hay cạo bớt bằng dao sắc hay gây mê cục bộ.

Giãn mao mạch da Những người có quá nhiều mạch máu trên mặt, dễ đỏ mặt và da nhạy cảm, mắt bị khô ráp và/hoặc có mụn có thể gặp tình trạng này. Tùy theo loại giãn mao mạch da, bác sĩ có thể chỉ định dùng kem bôi hoặc kháng sinh dạng uống. Đối với trường hợp dễ đỏ mặt, laser là phương pháp trị liệu hiệu quả nhất.

Dày sừng da dầu Khi chúng ta già đi, chúng ta cũng dễ gặp tình trạng da đầu nổi từng mảng đỏ vàng, chưa kể ở vùng lông mày và xung quanh sống mũi. Tình trạng này cần một liều steroid bôi ngoài nhẹ hoặc các loại kem đời mới hơn (Protopic®, Elidel®). Việc sử dụng quay vòng các loại dầu gội đầu không cần toa như Nizoral®, dầu gội hắc ín (vd. Neutrogena T/Gel®), và dầu gội đầu Head and Shoulders® cũng mang lại tác dụng.

Ung thư da Các bác sĩ sẽ chẩn đoán bệnh này tốt nhất. Các đốm hay u gồ phát sinh sau tuổi 40 nhưng không biến mất sau vài tuần cần phải được khám cẩn thận. Trong một số trường hợp, người ta bóc một mảng da nhỏ (sinh thiết da) để xem liệu vùng da đó có phải ung thư không. Nếu đúng là như thế thì hầu hết các phần da ung thư sẽ phải cạo sạch hoặc cắt bỏ, mặc dù có các lựa chọn điều trị khác. Bắt buộc dùng kem chống nắng.

Đốm đỏ nhám lan rộng (dày sừng quang hóa) các đốm tiền ung thư này cần phải điều trị bằng nitơ lỏng (nếu chỉ có vài đốm), nếu có quá nhiều đốm thì phải bóc da bằng hóa chất hay dùng kem (vd. Efudex®, Aldara™) thì sẽ hiệu quả hơn.

Suy tĩnh mạch Trị liệu xơ cứng bì hoặc trị liệu laser. Mang tất kháng áp cũng giúp ngăn chặn suy tĩnh mạch, hạn chế khả năng sưng và loét chân, đồng thời khiến chân đỡ đau hơn.

Nếp nhăn Dùng retinol và kem bôi chứa vitamin A có chỉ định của bác sĩ (tretinoin, tazarotene) giúp trị nếp nhăn nông. Botulinum toxin loại A (BOTOX®) làm tê liệt các cơ gây nhăn phần trán, vết chân thỏ giữa lông mày và nếp nhăn quanh mắt. Đối với những nếp nhăn gây ra do mất mỡ và xệ da, hoặc nếu muốn tăng kích cỡ môi, các loại thuốc căng da (Restylane™, Juvéderm™) cũng khá hiệu quả.

Mài da (bóc cạo các lớp trên cùng của da), bóc da bằng hóa chất và các loại trị liệu laser có thể có tác dụng tùy theo độ sâu của nếp nhăn. Bạn cần tham vấn bác sĩ da liệu khi cân nhắc phương pháp trị liệu đối với các biến thể của nếp nhăn trên da. Tuy nhiên, các bác sĩ khác hiện cũng có trị liệu tương tự.

Lưu ý rằng hiện bác sĩ kết hợp nhiều phương pháp trị liệu (BOTOX, thuốc căng da và laser) để cho kết quả tốt nhất do lão hóa da có liên quan đến nhiều dạng thay đổi khác nhau.

 

Dù vấn đề với da của bạn là gì hay bạn muốn làm đẹp da thế nào, quan trọng là phải đến bác sĩ để loại trừ các vấn đề nghiêm trọng như ung thư da. Bác sĩ sẽ giải đáp tốt nhất các câu hỏi liên quan đến việc cải thiện hình thức của bạn. Nên nhớ, các bác sĩ da liễu là chuyên gia về da, tóc và móng, đồng thời có khả năng chẩn doán và điều trị các bệnh, ung thư da và giải quyết các quan ngại về thẩm mỹ.