This content is also available in: English

Yasuko Thanh, một cây viết được nhiều giải thưởng và cũng là một người mẹ, một ca sĩ nhạc rock. Sinh ra tại Victoria, B.C năm 1971, có bố là người Việt, mẹ là người Đức, tuyển tập truyện ngắn của cô với tên gọi Floating Like the Dead (Trôi nổi như người chết) được xuất bản năm 2012. Một truyện ngắn trong tuyển tập này đã thắng giải thưởng Hành trình McClelland & Stewart cho hạng mục truyện ngắn hay nhất được xuất bản tại Canada năm 2009 và một truyện khác được trao giải thưởng Arthur Ellis Award cho hạng mục truyện ngắn tội phạm hay nhất. Tiểu thuyết đầu tay của cô – “Mùi hương bí ẩn của những ngọn núi vàng” được xuất bản năm ngoái bởi nhà xuất bản Hamish Hamilton thuộc Penguin Canada và đã dành giải Rogers Writers’ Trust.

Bối cảnh của cuốn tiểu thuyết là Sài Gòn, Đông Dương năm 1908, nhân vật chính là Nguyen Georges-Minh – một thầy thuốc trí thức thức mang quốc tịch Việt Nam và được đào tạo tại Pháp. Trong lòng mang đầy thù hận với người Pháp, những người đem lại sự giàu có cho ông, Nguyen Georges-Minh đã gia nhập 1 tổ chức ngầm với âm mưu đầu độc cả một đơn vị lực lượng chiếm đóng. Dự liệu không thành, ông và cả gia đình buộc phải bỏ trốn.

Mới đây, Tạp chí Culture đã có dịp gặp gỡ và trò chuyện với Yasuko về gia đình, cuộc sống và nguồn cảm hứng cho cuốn tiểu thuyết của cô.

Hãy chia sẻ về gia đình bên nội của cô và quãng thời gian ở Đông Dương.

Bố tôi sinh năm 1940 tại Phnom Penh trong một gia đình người Việt Nam. Gia đình bố tôi, đặc biệt là bà tôi, đã sống ở Việt Nam mấy đời rồi mặc dù có nguồn gốc từ Trung Quốc. Lớn lên ở Campuchia nên ông theo học trường Pháp. Ngày đó chỉ giới thượng lưu mới được ở nơi an toàn, có bảo vệ. Gia đình tôi, nhờ việc buôn bán  Đông dược cũng được gọi là có chút của cải và cũng thuộc giới thượng lưu cũ tại Campuchia.  Năm 1963, bố tôi rời Campuchia đến Pháp học đại học.

Có phải những kí ức và trải ngiệm đó là cảm hứng để cô viết Mùi hương bí ẩn của những ngọn núi vàng?

Nhân vật Georges-Minh có nguồn gốc từ lịch sử gia đình tôi. Giống ông nội và chú cố của tôi, ông ta buôn thuốc và luôn coi mình khác biệt với những người Việt Nam khác vì được theo học trường Pháp. Nhân vật Khieu lại có cách hành xử giống với những người phụ nữ trong câu chuyện tôi nghe kể về ông cố, người đã từ mặtvợ và một ông chú có tính trăng hoa. Theo như gia đình kể lại, bà tôi đã nhìn thấy một người bạn làm ăn bị tra tấn khi đi tìm ông tôi, người đã bỏ trốn vì lí do chính trị sau khi ai đó bị bắn trong cửa hàng của họ. Tôi thấy thật khó tin nhưng cho dù bà có díu líu đến chuyện đã xảy ra với người đàn ông đó hay không thì những câu chuyện cũng hoàn toàn là thật. Ông chú cố tôi, với bộ quần áo thời thượng và khuôn mặt đẹp (người đàn ông đem lòng yêu Georges-Minh) tên Chang.

Tại sao vấn đề nhân dạng lại là điều cốt lõi với Georges-Minh?

Nhân cách của Georges-Minh được hình thành thông qua khao khát tìm hiểu niềm tin được xây dựng như thế nào và chuyện gì xảy ra khi niềm tin đó bị thử thách. Làm thế nào để chúng ta biết chúng ta là ai và nếu ta phát hiện ra ta không phải là người mà ta vẫn nghĩ. Đầu tiên tôi muốn biết nó sẽ được khắc họa như thế nào và thứ 2 những người khác nhau sẽ đối diện với nó theo những cách khác nhau như thế nào? Georges-Minh phải vật lộn với gia sản , giới tính, mối quan hệ yêu ghét với người Pháp. Chú tôi, người Pháp, sống gần Paris, hay nghe nhạc jazz và hút xì gà, từng âm mưu với những người Việt Nam biệt xứ lật đổ nhà nước cộng sản. Mặc dù âm mưu đó không thành, nhưng điều tôi băn khoăn là còn những tổ chức khác và điều gì sẽ xảy ra với họ khi có sự việc kích động bùng phát, ví như một vụ đầu độc, khiến họ phải đối mặt với những quan niệm về bản thân? Có rất nhiều câu truyện hư cấu bắt đầu từ suy nghĩ “nếu như”?

Cô đã bao giờ đến Việt Nam chưa?

Tôi hay sưu tầm tem và rất thích thú trước những hình ảnh người đàn ông với cuốc và liềm hay xe tăng, trâu nước, voi nhảy múa hay võ sĩ đấu vật trên phong bì mà nhà nội gửi từ Nha Trang hay thành phố Hồ Chí Minh khi tôi còn nhỏ. Có một hộp carton lớn dựng ở trong bếp bên cạnh tủ giày đầy ắp kem đánh răng, đồ gia dụng mà bố tôi gửi cho họ hàng. Tôi đã từng thực hiện dự án về Việt Nam khi còn đi học nhưng tôi vẫn chưa có dịp về thăm mảnh đất mà người thân tôi vẫn đang sinh sống.

Bằng cách nào cô có thể đào sâu vào thế giới của những bóng ma giận dữ?

Tôi tận dụng hệ thống niềm tin của riêng mình. Nhiều người viết ra những điều họ tin tưởng hoặc thế giới mà họ muốn thấy, điều đó có nghĩa là mọi giả tưởng đều đúng theo cách nào đó. Giả dụ bây giờ tôi đi tới buổi hòa nhạc của con tôi và nói với các phụ huynh trên khán đài về tổ tiên hay những bóng ma phiền phức thì hầu hết sẽ nghĩ tôi bị điên. Những thứ tôi viết đều dựa trên những cuộc đối thoại đầy sầu thương, lo lắng, sợ hãi không thể công khai.

Ý tưởng về nhân vật Chang đến từ đâu?

Chang là nhân vật hết lòng tận tụy phụng sự Georges-Minh. Động lực của anh ta đến từ những điểm chung, sự sẻ chia trong quá khứ, đó là một tình yêu không đòi hỏi. Tôi dễ dàng lấp đầy hệ thống cảm xúc của các nhân vật bằng chính những trải nghiệm trong cuộc đời tôi, bởi lẽ mỗi chúng ta đều có trải nghiệm, ở mức độ khác nhau, sự mù quáng và cả trái tim tan vỡ. Tất cả những thứ đó là kết quả của sự hi sinh mải miết vì 1 người không hề chú ý gì đến ta.

Xin cô chia sẻ một chút về quyết định khám phá giới tính nhân vật theo cách mà cô đã làm.

Tôi biết rằng Georges- Minh có yêu một người và trong những ngày đầu, trước khi viết bất kỳ điều gì lên giấy, tôi tự thuyết phục bản thân mình rằng đó là cô hầu gái tên Thu. Tuy nhiên tôi quyết định tiếp tục bằng cách viết tên các nhân vật vào 1 mẩu giấy nhỏ, gấp thành hình vuông và thả chúng vào 1 cái cốc. Đó là 1 bài tập nhỏ để giải phóng sáng tạo. Tôi cân nhắc rất kỹ xem liệu nhân vật nào tương xứng với Thu để tôi đưa vào vòng tròn tình ái này. Tôi rút ra tên Chang và nó hiển nhiên như sự kiện chúa Giê-su ra đời vậy. Cùng với tính cách phức tạp và tình yêu ngôn ngữ và với gốc gác Trung Quốc, Chang là mảnh ghép phù hợp và có sự tương đồng về văn hóa với Georges-Minh khi nhân vật này cũng học ở Pháp. Rõ ràng họ sẽ bị thu hút lẫn nhau. Điều này sẽ không bao giờ xảy ra nếu tôi chỉ cho tên các nhân vật nữ của mình vào chiếc cốc đó.

Nhân vật đến từ Châu Phi Birago lại hoàn toàn khác biệt với những nhân vật khác. Ông ta xuất hiện như thế nào?

Bố tôi đã từng kể về một người đàn ông đến từ Senegal. Ông này cặp bồ vớimột người họ hàng của tôi (người này đã kết hôn).  Khi người họ hàng của tôi có bầu và đứa trẻ ra đời, ai là bố đẻ của nó mới rõ ràng. Nhưng sau cùng chồng cô ta lại 1 mình nuôi nấng đứa bé, đó cũng là cái kết của câu chuyện. Ý nghĩa đạo đức ở đây là có thể vượt lên trên được nỗi đau cá nhân để làm người tốt, hoặc để làm điều đúng đắn ta cần phải dẹp bỏ tự ái. Trong bất kỳ trường hợp nào tôi cũng thấy hào hứng với câu chuyện về người đàn ông đến từ Senegal ở Việt Nam và đọc về cách quân đội Pháp tuyển dụng quân lính từ các thuộc địa.  Tôi thấy thật thú vị vì khi đó chính những người dân thuộc địa phải tranh đấu với nhau, cuộc chiến trong lòng cuộc chiến.

Vấn đề tâm lý và cuồng điên đóng vai trò then chốt trong cuốn sách. Tại sao vậy?

Tác giả Bill Gaston, chủ nhân của những cuốn sách tôi vô cùng ngưỡng mộ đã nói “Hãy viết điều mà bạn biết rằng nó sẽ thành hiện thực.” Trong suốt quãng thời gian viết cuốn sách này tôi trải qua vô vàn những lần suy sụp cả về thể chất lẫn tinh thần. Ai đó đã từng noi “Cuộc sống của bạn hình thành nên thứ mà bạn viết.” Tôi đã viết khi ở trên giường bệnh. Ở thời điểm đó tôi mắc chứng hoang tưởng ảo giác và nghĩ rằng mọi người muốn giết mình. Sự kết nối giữa 1 cơ thể tàn tạ và tâm trí bối rối của Dong (vợ Georges-Minh), khiến sự việc ngày càng tệ hơn khi Georges-Minh bắt cô ta phải chạy chỉ vài giờ sau khi sinh. Điều này xuất phát từ sự rối loạn liên tục của tôi và những trải nghiệm với 1 người bạn bị tâm thần phân liệt .

Cô có nghĩ những luật lệ của người Pháp có ảnh hưởng đến xã hội Việt Nam xưa và cả ngày nay không?

Sự pha trộn phong cách nấu ăn thì không hề xấu. Ví như bánh mì Việt Nam phủ phomai là một ví dụ. Tôi không thể nói thay cho cả dân tộc hay tuyên bố những di sản của chế độ thuộc địa là của mình. Nhưng nói chung sự áp bức và chinh phạt chính trị sẽ biến cả 1 đất nước thành nạn nhân tập thể của chứng rối loạn căng thẳng hậu chấn thương. Khoa học đã chứng minh rằng ảnh hưởng của chấn thương đến gien ở cấp độ phân tử sẽ truyền từ đời này sang đời khác. Đây là những trải nghiệm đời thực của 1 đứa trẻ đường phố là tôi để đưa vào câu chuyện.

Bố mẹ cô phản ứng như thế nào về cuốn sách? Bố cô có cung cấp thêm tư liệu nghiên cứu nào không?

Mẹ tôi không phải là người ham đọc còn bố tôi và tôi thì chẳng bao giờ bàn luận về nội dung của cuốn sách sau khi được xuất bản. Tôi không chắc bố tôi đã đọc mọi thứ trong đó chưa. Giải thưởng Rogers Writers’ Trust đã hợp thức hóa những trang sách của tôi, đưa chúng đến với bố mẹ tôi và chứng minh cho họ thấy thế giới bên ngoài công nhận rằng tôi không lãng phí cuộc đời mình.

Cô hãy chia sẻ đôi chút về gia đình hiện tại của mình. Một đứa trẻ có mẹ người Đức bố người Việt Nam đã trưởng thành như thế nào?

Bố mẹ tôi biết nhau qua thư khi bố ở Pháp còn mẹ đang sinh sống tại Đức. họ cùng tới Canada năm 1970. Tại sao ư? Chính nhờ tư tưởng Trudeaumania! Bố tôi buôn giày dép những lúc rảnh rỗi hoặc cuối tuần còn mẹ tôi ở nhà lo bếp núc. Chúng tôi không tiếp xúc với 1 trong 2 nên văn hóa khi đó, vì vậy có đôi chút thiếu thốn về bối cảnh chính trị thời đó. Tôi lớn lên và dần nhận ra những giá trị và tư tưởng riêng của cha mẹ mình nhưng không biết lý do tại sao chúng tôi lại khác biệt với hầu hết những người tôi quen. Tôi không có cách nào biết được sự khác biệt này là do văn hóa hay nó hoàn toàn khác thường. Tôi đã rất ghen tị với mối quan hệ mật thiết của các bạn tôi và bố mẹ họ, không hề kiểu cách trang trọng mặc dù đó nó dựa trên những khuôn mẫu có thế dễ dàng bắt gặp trên tivi hay bất kỳ đâu.

Được biết cô đã bỏ học và sống ngoài đường phố từ năm 15 tuổi nhưng sau đó lại nhận được bằng Cử nhân và Thạc sĩ Mỹ Thuật. Cô có điều gì chia sẻ về cuộc hành trình này?

Tôi hầu như chẳng hề căng thẳng trong ngày đầu tiên ở trường Đại học Victoria. Trở lại trường học sau 20 năm nhưng tôi hoàn toàn có thể bắt nhịp được với cuộc sống mới cùng với 2 đứa nhỏ.

Cô đã từng làm rất nhiều công việc trong quá khứ, đâu là công việc cô yêu thích nhất và đâu là thứ cô ghét nhất? Thậm chí cô còn từng buôn thuốc phiện. Điều đó có giúp ích khi cô khắc họa những trải nghiệm của Georges-Minh tại ổ ma túy không?

Phải làm các công việc khác nhau trên phố là điều tôi không thích nhất. Với tôi được viết là một đặc ân và đó là khi tôi đến gần nhất với niềm vui sướng tột cùng. Tôi đã từng vận chuyển và buôn bán ma túy ở Mexico và tiểu thuyết hóa những trải nghiệm ấy thành cuốn Floating Like the Dead. Georges-Minh và tôi có rất nhiều điểm chung, đó là khả năng hợp lý hóa cách sử dụng 1 loại thuốc để giảm thiểu ảnh hưởng đến bản thân và người khác, đồng thời là động lực để thoát khỏi đau đớn.

Không chỉ là một tác giả, cô còn là thành viên của các ban nhạc 12 Gauge Facial và Jukebox Jezebel. Năng lượng sáng tạo nào đã thúc đẩy cô?

Tôi gần như phát điên nếu 1 ngày mà tôi không viết ra được thứ gì đó. Âm nhạc giúp tôi vượt qua được những thời điểm như vậy, nó là sự thay thế hoàn hảo. Đặc biệt là 12 Gauge Facial, bởi vì tôi được hét lên những ca từ nguyên bản.

Hiện tại cô đang ấp ủ dự định gì?

Một cuốn hồi ký dự kiến ​​có nhan đề là Mistakes to Run With (Chạy cùng Lỗi lầm).

SHARE
Previous articleLễ Hội Rực Rỡ
Next articleThay Đổi Mới về Express Entry
Maureen LittleJohn
Maureen Littlejohn is Culture Magazin's executive editor. She is a Canadian award-winning journalist who has practiced her craft around the world including in the United States, Africa and Vietnam. Currently based in Toronto, she has a keen eye for detail and has a deep appreciation for the “East Meets West” approach of Culture Magazin. Travel is her passion and she is happy to be able to share her adventures on a regular basis with the magazine's readers.