This content is also available in: English

Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê mẹ, ruột đau chín chiều

Dịch  nghĩa đen: Cứ đến tầm buổi chiều là (tôi) lại ra đứng ở cổng sau, dõi về quê mẹ tôi, lòng đau thắt nhiều cơn.

Thành ngữ tương đương trong tiếng Anh: Home is where the heart is.

Chúng ta đang trong Tháng Di sản châu Á ở Canada, còn Chủ nhật thứ hai của tháng 5 này là Ngày của Mẹ. Thay vì dẫn thành ngữ, lần này chúng tôi chọn chia sẻ một bài thơ/ca dao ngắn làm thông điệp cho dịp lễ này, cũng như mang chủ đề gia đình trong số tháng này. Vẻ đẹp của bài thơ nằm trong chính cấu tứ đa nghĩa của nó. Một số từ như “trông” hay “quê” có nhiều nghĩa và cách dùng trong tiếng Việt, và tất cả đều có nghĩa trong văn cảnh này. Ở dòng đầu, việc lặp lại chữ “chiều” (buổi chiều) cho thấy hành động ra ngõ sau đứng có tính chất hoàn lặp. Thời gian cữ chiều rất ý nghĩa vì một người vợ Việt giờ này thường đã nấu xong bữa cơm tối theo vòng quay công việc nội trợ hàng ngày, và buổi chiều là lúc cô được một chút thời gian thảnh thơi. Ngay cả khi bài thơ này không nói rõ giới tính, hình ảnh gợi nên trong ta vẫn là một phụ nữ trẻ. Các từ ngữ chọn lọc  như “chiều” và “ngõ sau” (phía sau nhà) gợi nên cái sầu man mác, giúp gợi mở cho câu tiếp theo mô tả nỗi hoài thương của người phụ nữ đối với mẹ mình: Từ “trông” vừa có nghĩa nhìn ngắm hướng về, lại có nghĩa như mong đợi, còn từ “quê” vừa có nghĩa ngôi nhà ở quê cũ hoặc quê hương bản quán của mình. Điều này tạo cho bài thơ hai cách nhìn. Theo nghĩa hẹp thì có thể hiểu bài thơ này theo cách nhìn của cô con gái đi lấy chồng xa, ngày ngày mong nhớ mẹ. Theo nghĩa rộng hơn thì bài thơ nắm bắt được tình cảm của người xa quê lúc nào cũng đau đáu thương về cố hương.

Bài thơ này làm theo thể “ca dao” trong tiếng Việt. “Ca” nghĩa là hát, còn “dao” là ngâm nga mà không cần nhạc. Một bài ca dao là một bài hát hoặc bài thơ dân gian được truyền miệng qua hàng thế kỉ.